Previous Lesson -- Next Lesson
20. Litatoli ya malamu ya Setefano (Misala 6:8-15)
MISALA 6:8-15
8 Setefano, oyo atondaki na boboto mpe nguya, asalaki makamwisi mpe bilembo minene na kati ya bato. 9 Basinagoga mosusu oyo babengaki bato oyo bazwaki bonsomi, bato ya Sirenie mpe bato ya Alexandria, ná bato mosusu oyo bautaki na Silikia mpe na Azia, babandaki koswana na ye. 10 Kasi bakokaki te kotelemela mayele na ye pe Molimo oyo azalaki koloba na nzela na ye. 11 Bongo bandimisaki bato mosusu oyo balobaki ete: “Toyokaki ye koloba maloba ya kofinga Moize ná Nzambe.” 12 Balamusaki bato, mikóló mpe bakomeli. Bakangaki ye, bakangaki ye, mpe bamemaki ye na likita. 13 Babimisaki batatoli ya lokuta, balobi: "Moto oyo azali kokoba koloba mabe esika mosantu oyo mpe mibeko. 14 Pamba té toyokaki ye koloba ete Yesu oyo ya Nazarete akobebisa esika oyo mpe akobongola mimeseno oyo Moize apesaki biso." 15 Ntango bato nyonso ya Likita batalaki Stefano na likebi mpenza, miso na bango ekweaki epai na ye, mpe elongi na ye emonanaki epai na bango lokola oyo ya anzelu.
Oyebi nani Molimo Mosantu? Tanga biographie ya kufa ya Etienne, pe oko sosolo mosala ya Molimo Mosantu na mutu oyo apesi bomoyi na ye totalement na Nkolo Yesu. Nkombo Setefano elimboli "motole," mbano oyo epesami na molongi na mimekano ya masano ya Ba Ela, mpo ete martiru oyo ya Yesu asilisaki liboso na momekano ya mbangu mpo na kokende na lola mpe nsima ya liwa na ye akoti na nkembo ya Nkolo. Setefano, Moyuda oyo akendaki kofanda na mboka mopaya, ayokaki nsango malamu ya lobiko mpe afungolaki motema na ye mpo na nguya ya Klisto. Na bongo alimbisamaki mpe atondaki na Molimo Mosantu, oyo abimisaki kati na ye makabo mingi ya molimo. Setefano azalaki moto malamu te kati na ye moko, kasi ezalaki Molimo ya Klisto nde azongisaki ye sika. Diakono oyo alongisamaki te na bonzambe na ye moko, kasi ezalaki Klisto oyo apetolaki ye na bonsomi nyonso na makila na ye ya motuya. Misala oyo nyonso ya Nzambe na bomoi ya mosumuki esukisami na liloba "ngolu." Sikawa, moto moko te abongi na makabo ya Nzambe longola se oyo andimi Klisto, epai na ye azwi ngolu likolo ya ngolu uta na botondi ya Klisto.
Ntina ya ngolu oyo nyonso ezali nguya ya Nzambe, mpo na nzela ya Molimo Mosantu mondimi akotondisama na nguya ya Nzambe, oyo emonanaki na bolingo, na komikitisa, mpe na bopeto. Epayi wapi bandimi babukani na lolendo na bango ya bomoto mpe bafandi na botosi na boyokani ya basantu, nguya ya Klisto esalaka makamwisi mpe bilembo na nzela na bango, ezala na kati mpe libanda ya lingomba. Lokola Klisto azali na bomoi, azali kosala mosala na nzela ya batatoli na ye lokola nde azali kofanda kati na bango. Abikisaka, abikisaka mpe apambolaka, kaka ndenge asalaki na bomoi na ye awa na mabele.
Setefano azalaki mopanzi-nsango ya mpiko. Azalaki na bomoi te mpo na lobiko na ye moko to asepelaki na libɔndisi ya lingomba te. Kasi, atɛlɛmaki mpe abimaki na katikati ya sinagoga ya Bayuda oyo bazalaki na makanisi ya moboko. Atatolaki bango ete Yesu ya Nazalete, oyo babakamaki na ekulusu, azali Klisto ya solo oyo asekwaki uta na bakufi. Ezalaki kaka bantoma te oyo bazalaki kaka batatoli ya Klisto, kasi nde moto nyonso oyo atondi na Molimo Mosantu akozala na makoki ya koloba na miso ya bato nyonso ete Nzambe azali bolingo, oyo ayokanisaki makambo nyonso elongo na ye moko na nzela ya liwa ya Mwana na ye na ekulusu. Mokili na biso ya bozoba ebikisami, nzokande eyebaki solo wana ya ntina te.
Na nsima, Setefano akɔtaki na katikati ya sinagoga ya Bayuda ya bapaya, oyo bazalaki kotánga Kondimana ya Kala na Baela mpe komanyola ndimbola na yango engebene makanisi ya mikili ya Mpótó. Bayokaki nsango ya Evanzile na likolólikoló te lokola Bayuda mingi, kasi bazalaki nde komanyola yango mpe balukaki kososola mbuma mabe na yango. Baswanaki na Stefano mpo na ezaleli na ye epai ya bonkoko ya Kondimana ya Kala. Bayuda wana oyo batángá mingi na makambo ya filozofi bakokaki te kotɛmɛla mayele ya Molimo Mosantu oyo ezalaki kouta na Setefano. Na yango, bato oyo bakanisaka na losambo basilikaki mpe bayokaki nkanda mpo na lingomba na bango. Bongo batungisaki bato mpe basilikisaki bankulutu mpe bakomeli mpo na mokosi ya sika. Na nsima, banɔngi ye mpe basalaki mwango mpo na kobundisa ye. Nsukansuka, bakangaki ye na ntango moko boye mpe bamemaki ye na Sanedrina, epai bakomisi moko oyo etalelaka makambo, bankulutu, mpe bato mosusu oyo basepelaki na likambo yango bazalaki wana.
TBanganga-nzambe minene mpe bato ya mayele batyaki miso na bango na kozanga bosepeli na momonisi ya lingomba ya ba Jésuites, oyo epekisami mpenza mpe enyokolami te na likita ya Gamaliele (Mokapo 5:34-40), soki basakoli na bango bazali sembo na mibeko mpe na bonkoko ya batata, mpe bakangaki ye. Na ntango wana, basangani ya lingomba ya liboso na Yelusaleme bazalaki Bayuda ya ndakisa mpe baklisto ya sembo. Kasi uta na makambo wana, bakambi babandaki komona mbongwana ya sika, mbongwana ya elimo, mpe kokabwana na bonkoko ya Bayuda na ngambo ya baklisto Bayuda ya bapaya. Tomonaki liboso ete nganga-nzambe monene akatelaki bantoma zomi na mibale etumbu ya liwa te mpo ete babatelaki mibeko mpe bakumisaki tempelo na kobondelaka na molende. Kasi lileli oyo bafundaki Stefano ekesanaki na oyo ekómelaki bantoma liboso. Bafundaki ye ete abuki tempelo mpe mibeko. Na makomi yango, tokoki kobimisa makanisi motoba kati na komilelalela wana, oyo batatoli ya lokuta oyo basosolaki mabe maloba ya Setefano bapesaki Sanedrina.
1. Stefano alobaki na sinagoga ya Bayuda ete Yesu alimbisaki masumu ya bato banso na ekulusu, kasi Bayuda ya bapaya bafingi maloba na ye na kolobaka ete: Bongo bozali na mposa ya tempelo te mpe mbeka na yango ya mokolo na mokolo, mpe bozali koboya milulu nyonso ya ekolo na bino oyo etali tempelo mpe bomikabi.
2. Na tango wana, Setefano ayebisaki mpe Bayuda ete lobiko ya bato etali kaka kondima na Yesu. Yango wana, bato oyo bakanisaka basilikaki nokinoki mpo na ye mpe batyolaki ye, balobi ete: “Bongo bondimi te ete mobeko eutaki epai ya Nzambe, oyo na nzela na yango moto akolongama na kotosaka mitindo na ye mpe kosala makambo na bosembo.” Na nsima, Setefano amonisaki bango ete mobeko ezali na ntina mpe mosantu, kasi ezali motema ya moto nde ezali mabe mpe ezali na likoki te ya kopekisa yango. Yango wana, mobeko ya Nzambe ezali kokweisa biso mpe ezali kobebisa biso, mpe ezali kobikisa biso lisusu te.
3. Bongo Bayuda basiliki pe batuni ye : «Moize apesaki biso boyokani ya malamu na Nzambe té? Yé té ye moko akoki kozala kati na biso pe Mosantu?» Setefano ayanolaki ete Klisto azali moto se moko oyo asekwaki uta na bakufi; azali na bomoi elongo na Nzambe mpe azali kobondela mpo na biso. Ezalaki Moize te nde ayokanisaki biso na Mozalisi, kasi kaka Klisto.
4. Bayuda batunaki Setefano mpo na kokanga ye na motambo: Ozali koloba ete Yesu, oyo babakamaki na ekulusu mpe oyo batyoli ye, azali Nkolo na bomoi oyo afandi na loboko ya mobali ya Nzambe, mpe ete azali Klisto engebene na esakweli ya Davidi na Nzembo 110? Na nsima, Stefano andimisaki bonzambe ya Yesu, mpe na bongo bafundaki ye ete azali kofinga Nzambe.
5. Bafalisai bazalaki kosenga ete bato ya Nzambe bátosa mibeko mpe malako mingi mpo na kosepelisa Nzambe, kasi Setefano amonisaki bango ete bokuse ya mobeko ezali eloko mosusu te bobele bolingo. Mpe bolingo oyo ya bonzambe elongolaka biso na makambo nyonso oyo epekisami mpe epekisami mpo na kosalela Nzambe na bonsomi mobimba.
6. Bayuda bakomaki makasi mingi mpe batɛmɛlaki mongongo ya kobenda ya Molimo Mosantu, ata Setefano ayebisaki bango ete Klisto akoya kala mingi te. Kasi yambo ya boyei na ye, nkanda ya Nzambe ekokweya likolo ya Yelusaleme mpe ekobebisa tempelo soki bato ya boyokani ya kala bayamboli te mpe bazongi epai ya Mobikisi ya mokili.
Nsima ya batatoli ya lokuta kosala komilelalela oyo epai na ye, bato batalaki ye na miso na kokamwa mpe na nkanda mpo na moto oyo ya kokamwa kati na bango oyo atelemaki atondi na Molimo Mosantu, nzokande elongi na ye ezalaki na nkembo ya lola.
LOSAMBO: Nzambe mosantu, totondi yo mpo otindaki biso Mwana na yo mpo na kosikola biso na milulu mpe mitindo ya bato, mpo na kolendisama na lobiko na yo ya seko na bolingo mpe na bopeto. Salisa biso mpo ete bomoi na biso mobimba esikolama na sédiment ya kondima ya kala, mpo ete tolanda yo na likolo te kasi tokende liboso na botondi ya kondima mpe lipamboli. Amen.
MOTUNA:
- Mpo na nini bamilelaki Setefano ye moko, kozanga bantoma zomi na mibale?
Matondo mingi na monganga Luka : likolo ya nionso, ayebisi biso na bozindo na mokapo ya nsambo ya buku na ye ndenge nini bandimi ya lingomba ya liboso basosolaki Kondimana ya Kala. Bakataki boyokani na bango te na batata ya kondima, kasi bamikangamaki na motema moko na Torah, na banzembo mpe na basakoli. Bakutaki na bokambi ya Molimo Mosantu bisakweli ya polele oyo ezali kolakisa Yesu Klisto mpe bokoli ya mwango ya lobiko ya Nzambe. Ya solo, botangi oyo elandi epesi biso bososoli ya mozindo na ntina ya bososoli mpe ndimbola ya makambo ya ntina na Torah na ntango ya lingomba ya liboso. Tokoki koloba ete Stefano apesi biso liteya moko na moboko ya bondimi na biso na Kondimana ya Kala.