Previous Lesson -- Next Lesson
8. Bobandi ya Eklezia na Kolinti (Misala 18:1-17)
MISALA 18:1-4
1 Nsima na yango, Polo alongwaki na Atene mpe akendaki na Kolinti. 2 Kuna, akutanaki na Moyuda moko na nkombo Akila, moto ya Ponto, oyo autaki na Italie na mwasi na ye Priscila, mpamba te Klaude apesaki mitindo ete Bayuda nyonso bálongwa na Loma. Polo asanganaki na bango, 3 mpe lokola ye moko azalaki mosali-hema, afandaki elongo na bango mpe asalaki mpo na bango. 4 Sabata nyonso, Polo azalaki kokanisa na sinagoga mpe azalaki kondimisa Bayuda ná Baela.
Lolenge ya mayele ya kosakola nsango malamu, oyo esaleli lingomba ya bato oyo ezalaki lokola estrade mpo na Nsango Malamu ya Klisto, ezalaki na litomba mingi te mpo na Paulo na Athènes mpo ete bafilozofe ya Baela bazalaki kotyola lisekwa ya Klisto na elimo moko na oyo Sanedrina (Likita munene ya Bayuda) esalaki liboso na Klisto mpe lobiko na ye. Polo alongwaki na engumba wana ya lolendo na etinda ya Nkolo na ye (Matai 10:14) mpo ete baye ya mibeko ya Moise mpe bafilozofe bazalaki na bokono na lopitalo moko. Bato ya liboso bazalaki na mposa ya kosilisa mobeko na makasi na bango moko, mpe baoyo ya nsuka bazalaki na mokano ya koyeba Nzambe na nzela ya makanisi na bango moko, kasi bango mibale bakokaki kosalema te. Bato oyo basalaka mibeko balingaki te kondima lobiko na bonsomi nyonso, mpe bato ya filozofi balingaki te kotya makanisi na bango na nse ya molongo ya emoniseli; na yango, bazalaki na moimi mpe na lolendo, bazalaki komipekisa na nko na motema mawa ya Nzambe.
Moto ya mosuni asosolaka Nzambe ya solo te; kozanga kongenga ya molimo na ye, azali na makoki te ya kokokisa mobeko longola se na nzela ya bolingo ya molimo wana. Moto ya mibeko atikali mpasi na kati na ye moko, nzokande filozofe azali zoba oyo ayebi makambo te, atako azali kopumbwa na makanisi. Polo, oyo batyolaki ye, alongwaki na engumba ya losambo ya bikeko mpe bato ya makanisi na motema ebukanaki. Asosolaki liboso ete mbonge ya makanisi ya kokanisa mpe ya kondima Nzambe te ekosala mabe mingi mpe kobebisama na lisolo ya lingomba mpo makanisi wana eboyaki kotosa Nzambe.
Polo azwaki libɔndisi ntango Nkolo na bomoi akambaki ye epai ya babalani moko ya Bayuda, mobali mpe mwasi oyo bazalaki koloba mingi te kasi bazalaki kobondela, kondima, mpe kosala na maboko na bango moko. Mingimingi, bakómaki bandimi ya Klisto na Loma, kasi ntango minyoko ya Bayuda ya Leta ebandaki na mboka-mokonzi na boyangeli ya Mokonzi Klaude (41-54), libota ya basali-bahema bakimaki na Korinti, engumba monene ya libongo oyo eyebanaki mingi mpo na bosɔtɔ mpe bozwi na yango, mpe oyo bato na yango bazalaki ndenge na ndenge. Paulo azwaki mosala elongo na babalani wana ya bandimi mpo azalaki kondima makabo te; kasi, azalaki nde kosala na mabɔkɔ na ye mpo na kozwa mbongo ya kobikela elongo na baninga na ye ya mosala.
Na yango, Polo azalaki kosala na Korinti lokola mosali ya hema na moi mpe azalaki kosakola nsima ya mosala. Azalaki kopema te na mpokwa, na Sabata, to na mokolo ya Samedi; kasi, apesaki ntango mpe makasi na ye mpo na Nkolo. Na mikolo wana ya ebandeli ya tango na ye kuna, Polo akangamaki na misala ya mateya na sinagoga ya Bayuda, mpe mbala mosusu apusama na likambo na ye ya bololo na Athènes na eleko ya losambo mpe komanyola mpo na kotala mayele nyonso ya mosala na ye ya nsango malamu, mpe miboko na yango, lokola totangi na Mokanda ya Liboso ya Bakolinti 1:18 – 2:16. Soki otángi bavɛrsɛ yango na mozindo, okoyeba ndenge Polo azalaki na ntango wana.
MISALA 18:5-8
5 Kasi ntango Silasi ná Timote bautaki na Masedonia, Polo amipesaki mobimba na mosala ya kosakola, mpe apesaki Bayuda litatoli ete Yesu azali Klisto. 6 Ntango Bayuda batɛmɛlaki ye mpe babandaki kofinga ye, Paulo aningisi bilamba na ye mpe alobaki na bango ete: “Makila na bino ezala na mitó na bino moko! 7 Alongwe kuna, akendaki na ndako ya moto moko na nkombo Yustu, mosambeli ya Nzambe, oyo ndako na ye ezalaki pembeni ya sinagoga. 8 Krispo, mokambi ya sinagoga, andimaki Nkolo, lokola bato ya ndako na ye mobimba. Mpe bato mingi ya Bakolinti oyo bayokaki Polo bandimaki mpe bazwaki batisimo.
Ntango kaka Silasi ná Timote bakómaki liboso ya Polo, oyo ya nsuka azalaki lisusu kosepela na boyokani elongo na bandeko. Mpe lokola moko ya bandeko amemaki mokanda monene uta na mangomba ya Makedonia (2 Bakolinti 11:9), Paulo azwaki ntango mosusu mpo na kosakola nsango malamu. Amonisaki na sinagoga ya Bayuda oyo bazalaki kolinga Torah ete Yesu ya Nazalete, oyo babakamaki na ekulusu, azalaki Klisto ya solo, oyo Bayuda baboyaki. Na sima, lokola momesano, koyina ya bato mingi ebakisami mpenza, lokola baboyaki Polo mpe bafingi Nsango Malamu na ye, na boye ete Polo atindamaki na makasi mpo na kokabwana na bango, kolobaka ete: "Makila na bino ezala na mitó na bino moko! Nazali na ngambo te, mpo nalobi na bino maloba nyonso ya lobiko." Liloba oyo elakisi ete batɛmɛli ya oyo babakamaki na ekulusu bakotelema na Bosambisi ya Nsuka lokola bato oyo bamibomi, mpo ete baboyaki na nko ngolu ya lobiko. Bakozala na bomikabi mosusu te; bamipesi etumbu mpo na libebi.
Uta likambo oyo, tomoni Polo azali kotambwisa mosala na ye epai ya bapakano na Kolinti, kasi mosika te na sinagoga ya Bayuda. Kasi, afutelaki nde shambre moko na ndako moko oyo ezalaki pembeni ya sinagoga epai ya moto moko ya losambo, nkombo na ye Yusto. Polo azalaki kobanga te kozala mobomi-mbisi ya bato mpo na Klisto, mpe azalaki komema bato oyo bazalaki kokende mbala na mbala na sinagoga longwa na ekuke na ndako na ye mpo na makita. Akobaki mpe makita na ye na kati ya poso, mpe akumisaki mokambi ya sinagoga ya Bayuda na botali mpe masolo, kongɛngisaka ye na bosolo mpe na bolingo kino akomaki mondimi. Yango ezalaki likamwisi mpo na Bakolinti. Na bongo, mondimi oyo akoli mingi ya Boyokani ya Kala akomaki moklisto liboso ya libatisi na ye moko, mpe oyo ya mwasi na ye, bana, mpe basali na ye, na nzela ya Paulo, mpe akoti na bonene ya Klisto (1 Bakolinti 1:14). Nsima ya kokóma moklisto, bato mingi balandaki ye, mpe lingomba ekómaki mingi na Kolinti.
MISALA 18:9-17
9 Nkolo alobaki na Polo na emonaneli na butu ete: “Kobanga te, kobá koloba, kofanda nyɛɛ te, 10 mpo nazali elongo na yo, mpe moto moko te akotya lobɔkɔ na yo mpo na kosala yo mabe. Lobá, mpo nazali na bato mingi na engumba oyo.” 11 Polo afandaki kuna mbula moko na sanza motoba, azalaki koteya liloba ya Nzambe na kati ya Bakolinti. 12 Ntango Galio azalaki mokonzi ya Akaya, Bayuda batɛlɛmaki na bomoko mpo na kotɛmɛla Paulo mpe bamemaki ye liboso ya tribinale, 13 mpe balobaki ete: “Moto oyo azali kotinda bato básambela Nzambe na ndenge oyo eyokani te na mibeko.” 14 Kaka ntango Paulo alingaki koloba, Galio alobaki na Bayuda ete: “Soki ezalaki likambo ya mabe to ya mabe, nalingaki koyoka bino malamu, Ee Bayuda, 15 kasi soki ezali likambo ya maloba, bankombo mpe mibeko na bino, yango ezali likambo na bino moko, nakozala mosambisi te na makambo ya ndenge wana. 16 Boye, abenganaki bango na esambiselo. 17 Bongo bango nyonso bakangaki Sostene, mokambi ya sinagoga, mpe babɛtaki ye liboso ya tribinale, kasi Galio amibanzabanzaki te.
Polo ayebaki ete nsima ya kobongwana ya mokambi ya sinagoga, na ntembe te mopɛpɛ makasi ya koyina mpe ya nkanda ekosilikela ye. Asengeli kotikala na Korinti to kokima? Nini eleki malamu mpo na lingomba lelo? Abondelaki Nzambe mpe azwaki eyano na Ye, oyo polele mpe na ngolu ezongisaki sika molongo ya kosakola nsango malamu. Tozali kopesa likanisi ete okanga na motó maloba oyo ya lola epai wapi bolingi ya bonzambe ezalaki kaka cristallisé. Klisto azali kopekisa bino na bobangi ya lolenge nyonso, mpo ete bobangi ezali te kati na bolingo ya Nzambe. Klisto azali pene na bino; yango wana, bozala makasi mpe botikala nyɛɛ te, loba mpe pesa litatoli na bosolo ya moto oyo asekwaki uta na bakufi. Kondima na biso ezali lingomba to filozofi te, kasi ezali moto oyo tokangami na ye. Klisto asekwi, asekwi solo, Nkolo ye moko azali kondimisa basaleli na ye banso bozali na ye ya mokolo na mokolo kino na nsuka ya mokili. Yango ezali libɔndisi monene mpo na bantoma, basaleli mpe balandi na ye. Osundolami te, yo moko te, to babosani yo te; Nkolo na yo, oyo alongisaki yo, azali kokende elongo na yo mpe azali kosantisa yo. Akotika yo soko moke te; atikalaka kati na yo na ngonga ya liwa. Eloko moko te ekómeli yo longola se oyo Klisto alingi na nzela ya kosopama ya bolingo na ye. Azali motambwisi na yo mpenza; mayele nyonso ya Satana ekoki kosimba yo te mpo Nkolo abatelaka yo. Bosangani ya Nzambe elongo na bino ezali mpo na ebele ya bato oyo bazali zingazinga na bino, oyo aponi mpo na lobiko mpe abengi na nzela na bino. Bayoki liloba na ye na nzela na yo. Bayei epai na ye, bazongisami sika na kondima, basangani na bolingo ya Molimo Mosantu na lingomba moko, bazali na nzela ya kokota na lopango ya bampate ya Nzambe lokola bato ya bato ba ye basantu, oyo babengaka bango na bizaleli malamu ya ye oyo abengaki bango uta na molili kino na pole. Oyo ezali ya solo ezali ete Nkolo ayebi motema nyonso na engumba na bino oyo ezali na mposa na ye to oyo ekumisaka Ye. Kozanga elikya te, kasi kozala na ntembe te ete elonga ya Klisto ekokisami lelo, mpe baoyo batyelaka Ye motema bakolanda Ye na mobembo ya elonga na Ye.
Nkolo Yesu andimisaki Polo, mingimingi, ete oyo ekokómela ye na Korinti, na bokeseni na oyo ekosalema na Antiokia, na Ikoniya, na Lisutu, na Filipi, na Tesaloniki, mpe na Belea, ekozala ndenge mosusu. Moto moko te akokaki kobengana ye, mpe moto nyonso oyo akomeka kosala ye mabe akokwea na loboko ya Nkolo. Na yango, ntoma afandaki mbula moko na ndambo na engumba wana ya mawa, kosakola Nsango Malamu kozanga kotungisa moto moko na sinagoga ya Bayuda mpe na boyokani ya basikolami.
Na mobu 50-51 T.B., Galio akómaki proconsul na Kolinti mpe mokɛngɛli ya etúká mobimba ya Akaya. Uta ntango akómaki, Bayuda balukaki konyokola bakristo. Bamilelalelaki te mpo na Polo lokola monguna ya Kaisala mpe mosakoli ya boyangeli ya Nzambe, kasi nde mpo ete ateyaki mibeko na bango ya Bayuda malamu te, na bongo azangaki kotosa mibeko ya Loma na ntina na lingomba ya Bayuda. Nzokande, Galio, mokonzi ya mboka azalaki koyina Bayuda na ebandeli; azalaki kati na basoda ya Klaudio Kaisala, oyo babenganaki bato ya Boyokani ya Kala na Loma. Proconsule aboyaki mpenza lifunda yango mpe apesaki nzela te na Polo amilobela. Na yango, Klisto abatelaki mosaleli na ye, atako Paulo asengelaki te kobimisa ata liloba moko mpo na komilongisa. Mokambi ya sika ya sinagoga ya Bayuda oyo amemaki lileli mpo na Paulo epai ya prokonsul alongaki te, mpo bato ya losambo ya sinagoga bakangaki ye mpe babɛtaki ye makasi, mpamba te mokambi wana ya sika ya Bayuda nde azalaki ntina ya lokumu mabe ya etuluku na ye na miso ya proconsul ya sika. Rabine mokonzi amekaki kolongola loboko ya Klisto oyo ezalaki kobatela Paulo, kasi ekwelaki ye makasi. Moto moko te akoki kopekisa bofandisi ya lingomba ya Nzambe, ntango nyonso oyo Nkolo abatelaka baye aponi. Ndima Nkolo, kotikala nyɛɛ te, loba mpe pesa matondi na Nkolo na yo na boyokani na bandeko na yo ya mibali mpe ya basi butu na moi.
LOSAMBO: Nkolo Yesu, totondi yo mpo obatelaki mosali na yo Polo na Kolinti, mpe olendisaki ye mpe ondimisaki ye ete ozali elongo na ye. Lendisá kondima na biso mpe bolingo na biso, mpe batelá biso na elikya ya bomoi, mpo tótatola na mpiko nyonso epai ya baoyo babungi nzela ete obikisi bango solo. Amen.
MOTUNA:
- Elaka nini ya sikisiki ya Klisto oyo Paulo azwaki na Korinti?