ŊGƆDONYA
Agbalẽ si woŋlɔ na Romatɔwo ƒe ŋgɔdonya
Nunana gãtɔ kekeake siwo Aƒetɔ Yesu Kristo, si fɔ tso ame kukuwo dome, na eƒe hamea, le ɣeyiɣi ɖesiaɖe me la dometɔ ɖekae nye lɛta vevi si wòtsɔ gbɔgbɔ ʋã eƒe amedɔdɔ Paulo be wòaŋlɔ na xɔsetɔ siwo le Roma ƒe fiadu me.
Susu si tae woŋlɔ lɛtaa ɖo kple taɖodzinu si tae
Ɣemaɣi la, apostolo na Trɔ̃subɔlawo wu eƒe nyanyuigbɔgblɔdɔa nu le Asia Sue kple Hela nutoawo me le eƒe dutanyanyuigbɔgblɔ mɔzɔzɔ etɔ̃awo me. Eɖo sɔlemeha siwo le ŋgɔ yim le du gãwo me eye wòdo ŋusẽ xɔsetɔwo le lɔlɔ̃ ƒe subɔsubɔdɔa me. Be wòakpɔ sɔlemeha siawo dzi la, etia hamemegãwo, sɔlemehakplɔlawo, kple bisiɔpwo. Emegbe esi wòkpɔ be yewu yeƒe subɔsubɔdɔa nu le Mediterranea-ƒua ƒe ɣedzeƒe gome la, etrɔ ɖe ɣetoɖoƒe gome be yeaɖo Kristo ƒe fiaɖuƒe anyi le France kple Spain (Romatɔwo 15:22-24).
Le ɖoɖo siawo nu la, eŋlɔ eƒe lɛta xɔŋkɔa na hamea me tɔwo le Roma be woaka ɖe edzi, eye wòɖe eme be yenye Kristo ƒe apostolo na Trɔ̃subɔlawo to Nyanyui la sɔsrɔ̃ nyuie kple ɖoɖo si le esi me. Edze agbagba be yeaʋuʋu woƒe dziwo be woawɔ ɖeka kpli ye le eƒe dutanyanyuigbɔgblɔ mɔzɔzɔ yi ɣetoɖoƒe gome, abe alesi sɔlemeha si le Antioxia, Siria, hã do alɔ eƒe mɔzɔzɔwo, eƒe nyanyuigbɔgblɔ ƒe agbagbadzedzewo, kple eƒe fukpekpewo to woƒe gbedodoɖa siwo yia edzi me ene. Lɛta si woŋlɔ na Romatɔwo la lɔ gɔmeɖoanyi nusɔsrɔ̃ gbãtɔ, si sɔ kple hamea ƒe ahɔhɔ̃ me kɔklɔ, be woado ŋusẽ wo le xɔse vavãtɔ me eye woadzra wo ɖo ɖe nyanyuigbɔgblɔ na xexeame ŋu to agbagbadzedze ɖekae me ɖe eme.
Amekae ɖo Roma Sɔlemeha la anyi?
Paulo alo Petro, alo apostolo alo hamemegã bubu aɖeke meɖo hamea anyi le Roma o. Ke boŋ Yudatɔ siwo ʋu va Roma ye zɔ mɔ yi Yerusalem le Pentekoste ŋkekea dzi, afisi Kristo tsɔ Gbɔgbɔ Kɔkɔe yɔ tadeagula siwo trɔ dzime la fũ le. Esia wɔe be Mawu ƒe nukunuwo yɔ woƒe nu me fũ. Emegbe wotrɔ yi Roma eye woɖi ɖase na Ŋusẽkatãtɔ si woklã ɖe ati ŋu le woƒe kpekpewo me. Woƒo nu tso eƒe ɖeɖekpɔkpɔ ŋu kple wo nɔvi Yudatɔwo kple Trɔ̃subɔlawo eye woɖo aƒewo me ƒuƒoƒowo be woasrɔ̃ Torah la ahase nyagblɔɖi siwo ku ɖe Kristo ŋu gɔme.
Apostolo Paulo do go xɔsetɔwo enuenu le Roma le eƒe mɔzɔzɔwo me le Asia kple Hela, vevietɔ le Yudatɔwo nyanyã le fiadu me le Fiagã Klaudio ƒe kpɔkplɔ te do ŋgɔ na ƒe 54 M.Ŋ. Paulo di be ye ŋutɔ yeanya hame si le Roma la eye yeama Gbɔgbɔ Kɔkɔe la ƒe nunana aɖewo siwo le dɔ wɔm le ye me la na wo. Meɖoe be yeanɔ xexeame ƒe fiadu me ɣeyiɣi didi ɣemaɣi o, elabena ekpɔ sɔlemeha aɖe si me dzo le eye wòle eɖokui si le afima. Eyata eyi eƒe mɔzɔzɔa dzi kple nɔvi siawo le Aƒetɔ la me be yeaɖe gbeƒã ɖeɖekpɔkpɔ ƒe Nyanyui la le teƒe siwo wotu.
Amekae ŋlɔ lɛtaa? Eye ɣekaɣie wòŋlɔe? Eye afikae?
Apostolo Paulo ŋlɔ lɛta sia le ƒe 54 M.Ŋ., esime wònɔ Gayo gbɔ le Korinto, afisi wòƒo nu tso eƒe gbɔgbɔmenuteƒekpɔkpɔwo kple apostoloawo ƒe nufiafiawo ŋu kpuie le. Ame aɖeke mate ŋu aŋlɔ nusi Paulo ŋlɔ ɖe lɛta sia me o elabena Kristo gbagbe la ŋutɔ xe mɔ nɛ esime dzonɔameme si nɔ eme ɖe Sea ŋu ʋãe wòdze agbagba be yeakaka Kristotɔwo yometiti le Damasko. Esi Mawu ƒe kekeli si klẽna la fia mɔe ta la, ekpɔ nyateƒe gã si nye be Yesu Nazarettɔ si wodo vloe la le agbe la dze sii. Eyae nye ŋutikɔkɔe ƒe Aƒetɔ, amesi ƒe ŋutilã megblẽ le yɔdo me le eƒe atitsoga ŋu o, ke boŋ amesi ɖu ku dzi eye wòfɔ ɖe tsitre vavã, eye wòɖee fia be yenye ameƒomea katã ƒe dziɖula. Emegbe Paulo se egɔme be Mawu ƒe Vi la mebu fɔ ye yometila alo tsrɔ̃e o, ke boŋ ekpɔ nublanui nɛ, ebu eŋu dzɔdzɔe faa, eye wòyɔe be wòasubɔ to gbeƒãɖeɖe nyanyuia me, menye le esi wòdze nɛ ta o, ke boŋ to amenuveve ɖeɖeko me. Ale, mawuvɔ̃la dzimesesẽtɔ la ƒe dzi gbã, eye wòva xɔ Mawu ƒe amenuveve kple dzɔdzɔenyenye yeyea ƒe nu vevitɔ dzi se. Meɖo ŋu ɖe eƒe amegbetɔ ƒe dɔwɔwɔwo ŋu le se la nu o, ke boŋ edo go yi xexeame, heɖo to Kristo ƒe lɔlɔ̃ si tso Mawu gbɔ, eye wòyɔ ame siwo katã bu kple ame gbegblẽwo be woalɔ̃ adzra wo dome ɖo kple Mawu.
Atsyã kawoe ɖe dzesi le lɛta sia me?
Paulo di be yeaɖe mawusubɔsubɔ ƒe ɖeɖefia sia me na hamea me tɔ ɖesiaɖe le Roma. Gake meŋlɔ agbalẽ aɖeke le nyagbɔgblɔ kple agbalẽŋɔŋlɔ ƒe gbegbɔgblɔ si doa dzidzɔ na ame me o, eye mewɔ numekuku didi aɖe si wotsɔ sɔ kple wo nɔewo hã o. Ke boŋ eɖe eƒe susu gblɔ bɔbɔe eye eme kɔ eye wòɖo nya siwo wòkpɔ mɔ be Yudatɔwo kple Romatɔwo siaa abia la ŋu. Paulo ŋlɔ lɛta sia na nɔvia le Aƒetɔ la me, "Tertio," eye wòkpɔ xɔsetɔ siwo wòŋlɔ agbalẽ na la ƒe nyaselawo le susu me. Egblɔ eƒe nyawo zi ɖeka na dzimetrɔla yeyeawo, eye wòfia Mawu ƒe kɔkɔenyenye si kɔa ame ŋu la wo. Emegbe ehe ame siwo ƒe dzi gbã la va xɔse gbagbe la gbɔ to dzɔdzɔenyenye blibo le Yesu Kristo me, si nye mɔkpɔkpɔ ɖeka kolia na ameƒomea. Le afisia hã la, eʋuʋu setɔwo (Mose ƒe Se), adegbeƒolawo, eye wògbã woƒe ɖokuitɔdidi to woƒe gbegblẽ kple kpododonu keŋkeŋ ɖeɖefia me, kple alesi woate ŋu akɔ wo ŋu to xɔse bɔbɔe me ɖe Mawu ƒe subɔsubɔdɔ siwo me lɔlɔ̃ le le toɖoɖo Gbɔgbɔ Kɔkɔe la me ta. Eye to mɔ sia dzi la, Apostolo Paulo ɖo kadodo aɖe anyi le eƒe Agbalẽ si wòŋlɔ na Romatɔwo me le nyanyuigbɔgblɔ nyui kple nufiafia si wowɔ ɖe ɖoɖo nu, si me nusianu le dome. Le agbalẽ sia me la, menye hame si le Roma koe Apostolo la ƒo nu na o, ke boŋ amesiame: Trɔ̃subɔlawo kple Yudatɔwo, ame tsitsiwo kple sɔhɛwo, ame tsɛwo kple agbalẽnyalawo, ablɔɖeviwo kple kluviwo, ŋutsuwo kple nyɔnuwo. Romatɔwo ƒe Agbalẽa gakpɔtɔ nye nufiala vevitɔ na Kristotɔwo katã vaseɖe egbe. Ðɔkta Martin Luther gblɔ be: "Lɛta si woŋlɔ na Romatɔwoe nye Nubabla Yeyea ƒe akpa vevitɔ kple esi le dzadzɛ wu. Edze be Kristotɔ ɖesiaɖe nalée ɖe susu me eye wòatsɔe ɖe asi gbesiagbe, abe gbɔgbɔmekesinɔnu na woƒe luʋɔ ene." Nu sia nu si wòle be Kristotɔ nanya la le agbalẽ sia me: Se la kple Nyanyui la, nuvɔ̃ kple ʋɔnudɔdrɔ̃, amenuveve kple xɔse, dzɔdzɔenyenye kple nyateƒe, Kristo kple Mawu, dɔ nyuiwo kple lɔlɔ̃, mɔkpɔkpɔ kple atitsoga. Eye alesi wòle be míawɔ nu ɖe ame bubuwo ŋu hã, eɖanye mawuvɔ̃lawo alo nuvɔ̃wɔlawo, ŋusẽtɔwo alo gbɔdzɔgbɔdzɔtɔwo, xɔlɔ̃wo alo futɔwo o, kple alesi míawɔ nu ɖe mía ɖokui ŋu gɔ̃ hã. Medo susua ɖa be Kristotɔ ɖesiaɖe nawɔ ɖe Agbalẽ si wòŋlɔ na Romatɔwo ƒe nufiafiawo dzi.
Nɔvi lɔlɔ̃a, ne èdi be yeadzi yeƒe sidzedze ɖe edzi ahawɔ yeƒe xɔse ŋudɔ la, de ŋugble le Paulo ƒe lɛta si wòŋlɔ na Romatɔwo ŋu. Ele abe Mawu ƒe yunivɛsiti, si yɔ fũ kple sidzedze, ŋusẽ, kple gbɔgbɔ ene. Kristo aɖe mi tso miaƒe dada kple ɖokuiŋudzedze me, eye wòado ŋusẽ mi le dzɔdzɔenyenye deblibo me, ale be miate ŋu anye dɔla si ate ŋu aɖe Mawu ƒe lɔlɔ̃ afia, eye wòatsi ɖe edzi le lɔlɔ̃ me gbe sia gbe.
Agbalẽ si woŋlɔ na Romatɔwo ƒe ɖoɖo
AKPA1- MAWU ƑE DZƆDZƆDZƆ ÐO MÍ
AKPA 2 - MAWU ƑE DZƆDZƆDZƆ LE ŊUTINYA ME
AKPA 3 - MAWU ƑE DZƆDZƆDZƆ LE ŊUTINYA ME
Lɛta sia sɔsrɔ̃ mele bɔbɔe o; ebia nunya ƒe agbagbadzedze, gbedodoɖa, kple ŋugbledede deto ale be nàte ŋu ase vivi na eƒe yayrawo, atrɔ dzime, awɔ yeye le wò susu me, eye nàkpɔ mɔ yeye aɖe le agbe me le Kristo me. Lɛta sia mekplɔ hame si nɔ Roma la me tɔwo yi gbɔgbɔmedzidzedzekpɔkpɔ me alo woƒe dzɔdzɔenyenye yeye si ŋu woke ɖo la dze wo ŋu o; ke boŋ ena wodzra ɖo be woate ŋu asubɔ Nyanyuia le woƒe nutoawo me kple le xexeame ƒe akpa bubuwo. Aƒetɔ Yesu le mia hã yɔm na eƒe amenuveve ƒe blibonyenye, ale be wòadɔ mi, kpakple nɔvi siwo wobu dzɔdzɔewo to Aƒetɔ Yesu ƒe xɔname kple avulévɔsa me, ɖe amesiwo xɔ lɔlɔ̃ kple mɔkpɔkpɔ le wo si la gbɔ. Miɖo to, do gbe ɖa, eye miɖe gbeƒã lɔlɔ̃ kple mɔkpɔkpɔ ƒe Nyanyui la na amegbetɔƒome nuvɔ̃wɔla.
BIABIAWO:
- Nukatae Paulo ŋlɔ Agbalẽ si wòŋlɔ na Romatɔwo eye taɖodzinu ka tae?
- Amekae ɖo hamea anyi le Roma?
- Amekae ŋlɔ agbalẽ sia? Afikae woŋlɔe ɖo eye ɣekaɣie woŋlɔe?
- Atsyã kae Paulo zã le Agbalẽ si wòŋlɔ na Romatɔwo la ŋɔŋlɔ me?
- Nukae nye Agbalẽ si woŋlɔ na Romatɔwo ƒe ɖoɖo?