Previous Lesson -- Next Lesson
7. Gbedoname tso Paulo ƒe hadɔwɔlawo gbɔ le subɔsubɔdɔa me (Romatɔwo 16:21-24)
ROMATƆWO 16:21-24
21 Timoteo, ame si le dɔ ɖeka wɔm kplim, Lukio, Yason kple Sesipatro, ame siwo nye nye ƒometɔwo la, hã do gbe na mi nyuie. 22 Nye, Tertio, mia nɔvi si le hadede me kple Aƒetɔa la, hã medo gbe na mi. Nyee ŋlɔ agbalẽ sia. 23 Gayo, ame si gbɔ míedze, eye wònye mía kple hamea katã ƒe aƒetɔ la do gbe na mi. Erasto, dua ƒe gadzikpɔla kple mía nɔviŋutsu Kuarto do gbe na mi nyuie. 24 Mawunyagbalẽ xoxo adewo tso kpukpui sia kpe de enube: "Mía Afeto Yesu Kristo neve mi katã mia nu. Amen."Bubuwo ya dae de kpukpui bla eve vo adrelia fe nuwuwu.
Ƒã hafi wokpɔa Paulo ɖeka; eƒe mɔzɔhatiwo kple eƒe hadɔwɔla bibiwo le subɔsubɔdɔa me, abe Barnaba kple Sila ene, siwo kpena ɖe eŋu, ɖoa aɖaŋu nɛ, hedzea eyome, kpakple apostolo bubuawo, ƒoa xlãe ɣesiaɣi. Ɣeaɖewoɣi la, Kristotɔ bubu siwo tso du vovovowo me hã kpɔ gome le Kristo ƒe aʋadziɖuɖu ƒe mɔzɔzɔa me, eye Paulo se le eɖokui me be yeƒe gãnyenye bla ye. Ðeko wònɔ abe ɖe wòdo dzudzɔ ʋeʋĩ na Kristo ƒe gãnyenye ene, eye amesiame si ase dzudzɔ ʋeʋĩ ma ƒe ʋeʋẽ la, akpɔ ɖeɖe, eye amesiame si gbee la, atsrɔ̃ (2 Korintotɔwo 2:14-16).
Paulo ŋlɔ eƒe lɛta na Romatɔwo le ƒe 59 M.Ŋ., esime wònɔ Korinto nutoa me. Kristo ƒe nusrɔ̃la geɖe siwo tsɔ woƒe gbedonamewo kpe ɖe agbalẽ sia ƒe nuwuwu ŋu la kpe ɖe eŋu. Esia fia be Paulo ɖeɖe meŋlɔ nu abe xexemenunyala ene o, ke boŋ enɔ ƒuƒoƒo aɖe si nana wònya nu tso xɔsetɔ siwo le Roma ƒe nyadzɔdzɔwo kple woƒe nɔnɔmewo ŋu tsitotsito la gbɔ. Esia tae ame kɔkɔewo ƒe hadede dze le eƒe lɛtawo me ɖo.
Timoteo tsi le dadaa Yudatɔ, si xɔ Kristo dzi se, kple mamaa, si wonya ɖe eƒe xɔse kple mawuvɔvɔ̃ ta la ƒe dzikpɔkpɔ te. Fofoa nye Helatɔ, eye womenyae nyuie o. Paulo kpɔe le ɖekakpui sia, si lɔ̃ Kristo, ŋu be enye hadɔwɔla vevi aɖe le subɔsubɔdɔa me, elabena etsɔ Semtɔwo kple Helatɔwo ƒe domenyinu siaa ɖe eme. Ke etso aʋa nɛ, elabena dadaa nye Yudatɔ, ale be wòanye Yudatɔ si sɔ na Yudatɔwo, eye wòanye Helatɔ si sɔ na Helatɔwo. Enɔ anyi kple wo ame evea le ɖekawɔwɔ blibo me, eye Timoteo nɔ abe viŋutsu ene na Paulo.
Timoteo medi ame ŋutɔ ƒe viɖe o, ke boŋ enɔ agbe tsɔ kafu Aƒetɔ Yesu, eye wòdo gbe ɖa gbã ɖe Mawu ƒe fiaɖuƒe kple eƒe dzɔdzɔenyenye ta. Paulo dɔe zi geɖe le eƒe mɔzɔzɔwo me be wòadzra dzeƒe ɖo na Paulo kple eƒe zɔhɛwo eye wòasubɔ wo. Ɣeaɖewoɣi la, wozia Paulo dzi be wòagblẽe ɖi le esi wonyae le dua me le yometiti megbe ta. Eyata Timoteo ƒe agbanɔamedzie wònye be dzimetrɔla yeyeawo natsi le gbɔgbɔ me eye wòdo ŋusẽ woƒe xɔse (Dɔwɔwɔwo 16:1-3; 19:22; Filipitɔwo 2:19-22).
Le Timoteo ƒe gbedoname megbe la, woyɔ ame etɔ̃ siwo tso Paulo ƒe to me: eƒe ƒometɔwo, Lukio, Yason, kple Sosipater. Yason nye Paulo ƒe amedzro le Tesalonika tsã esime Yudatɔwo dzra dziku ɖo ɖe apostoloa ŋu esi wòhe nya le wo ŋu Memleɖa etɔ̃ le woƒe ƒuƒoƒea vɔ megbe. Dziku sia nu sẽ vevietɔ esime woƒoe ɖe wo dometɔ aɖewo nu eye wowɔ ɖeka kple Paulo kple Sila, amesiwo xɔ xɔsetɔ yeyeawo le wo dome eye wowɔ ɖeka ɖo Kristo ƒe hame yeye. Yudatɔ bubuawo do dziku eye wowɔ zitɔtɔ le dua me. Woƒu du yi Yason ƒeme nɔ Paulo kple Sila dim, gake womekpɔ wo o. Wokplɔ Yason va ʋɔnudrɔ̃la la ŋkume eye wotsɔ nya ɖe eŋu be edze subɔsubɔha yeye aɖe si bu Yesu be enye Fiawo ƒe Fia la yome, si fia be esia xe mɔ na amewo be womedo ŋugbe be yewoawɔ nuteƒe na Kaisaro bliboe o. Gake ʋɔnudrɔ̃la la ya ɖe asi le Yudatɔ siwo do dziku la ŋu, eye wòɖe asi le Yason ŋu esi wòxɔ mɔɖegbalẽ le esi le Paulo kple Sila ta (Dɔwɔwɔwo 17:6).
Sosipater nye xɔsetɔ tso Berea, afisi Yudatɔwo xɔ Paulo ƒe nyawo tufafatɔe eye wodzroa Nubabla Xoxoa me ŋɔŋlɔawo me gbesiagbe be yewoakpɔe ɖa be ame si woklã ɖe ati ŋu si fɔ tso ame kukuwo dome lae nye Mesia vavãtɔ hã. Tesalonika Yudatɔwo dze aglã esi wose be Paulo nɔ gbeƒã ɖem Mawu ƒe nya le Berea, evɔ Bereatɔwo kplɔ Paulo ɖo bubutɔe yi Atene. Le Sila kple Timoteo gome la, wotsi Berea be yewoatu dzimetrɔla yeyeawo ɖo ɖe xɔse vavãtɔ blibo la me. Gakpe ɖe eŋu la, míexlẽ be ŋutsu aɖe si ŋkɔe nye Sosipater kplɔ Paulo ɖo yi Yerusalem be yeadzɔ nu dɔmenyotɔe na hiãtɔwo.
Ðewohĩ ame etɔ̃lia le Paulo ƒe ƒometɔwo domee nye Lukio si tso Kirene (Dɔwɔwɔwo 13:1), si nye hamemegã siwo nɔ hame si nɔ Antioxia la dometɔ ɖeka, si kpe ɖe Paulo ŋu le eƒe gbedodoɖawo me.
Tertio nye Roma ŋutsu aɖe si bi ɖe Helagbe me; egblɔ le lɛta sia ƒe nuwuwu be ye ŋutɔe ŋlɔe. Paulo gblɔ emenyawo nɛ nya ɖe nya nu, eye wòkpɔ ɣeyiɣi si sɔ tsɔ wu dɔ gã sia nu, esime agbalẽŋlɔla la zã eya ŋutɔ ƒe agbalẽŋlɔnu tsɔ ŋlɔ nu ɖe papyrus dzi. Wowɔ subɔsubɔdɔ sia le ɖekawɔwɔ me; Ehiã be Tertio nase gɔmesese si le Paulo ƒe nyawo ŋu gɔme hafi ate ŋu aŋlɔe nuteƒewɔwɔtɔe na hame si le Roma. Paulo bui be enye ame tiatiawo dometɔ ɖeka, si woɖo anyi le Aƒetɔ Yesu me, amesi dzra hame si le Roma ɖo, si hã va nyae eye woɖo ŋu ɖe eŋu.
Gayo nye xɔsetɔ tso Tesalonika. Exɔ Paulo ɖe eƒe aƒe gã la me, afisi hamea me tɔwo kpena le, eye afimae Paulo kpɔ sitsoƒe le le yometiti la me. Eléa be na amewo ne wova egbɔ kple woƒe kuxiwo. Gayo nye ame ʋee siwo Paulo xɔ nyɔnyrɔ le Korinto la dometɔ ɖeka, elabena egblɔ be, "Kristo medɔm be matsɔ mawutsi ta na amewo o, ke boŋ be maɖe gbeƒã nyanyui la" (1 Korintotɔwo 1:14-17).
Erasto ye kpɔa nuɖuɖu dzi le dua me, eye wòwɔa eƒe dɔwo nuteƒewɔwɔtɔe, si wɔe be amewo dea bubu eŋu. Menye ame dahewo kple hiãtɔwo koe nɔ Korinto hamea me o, ke boŋ ame ɖekaɖeka siwo ŋu wodea bubui siwo kpɔ ŋusẽ ɖe dua ƒe nyonyo dzi tẽ hã nɔ eme. Ke Quarto ya la, enye nɔvi siwo le Kristo me la dometɔ ɖeka. Menye Helatɔe wònye o, ke boŋ enye Romatɔ si wonya nyuie le sɔlemeha si le afima me.
GBEDODOƉA: Akpe na wò, Aƒetɔ Yesu, elabena le wò hamea me la, dɔla aɖewo li siwo wɔa woƒe dɔ tso dzi blibo me le gbɔgbɔ kple dɔdzikpɔkpɔ ƒe akpa vovovowo me. Kpe ɖe hamemegã siwo le míaƒe hamewo me ŋu be woawɔ nuteƒe le nusianu si wowɔna tsɔ kafu wò ŋkɔ kɔkɔe la me.
NYABIASE:
- A qui l’apôtre Paul a dicté l’épître aux Romatɔwo?