4. Mobembo ya prɛnta na Loma (Misala 28:11-14)
MISALA 28:11-14
11 Nsima ya kofanda sanza misato, tolongwaki na Alexandilia na masuwa moko oyo elekaki kuna na eleko ya malili. Elembo na yango ezalaki Dioscuri. 12 Tokitaki na Silakusa mpe tofandaki kuna mikolo misato. 13 Uta kuna, tokendeki na masuwa na libongo tii na Reggio. Mokolo oyo elandaki, mopɛpɛ ya sudi ekómaki makasi, mpe nsima ya mikolo mibale tokendeki na masuwa tii na Puteoli. 14 Kuna, tokutaki bandeko mosusu oyo babengaki biso tófanda epai na bango mikolo nsambo. Bongo tokendaki na Loma.
Likambo ya kokamwa, Nzambe abebisaki masuwa yango te ntango mopɛpɛ makasi ekɔtaki na esanga yango. Na esika na yango, bamemaki yango, bakokaki te kobundisa mopɛpɛ, mpe bamemaki yango te na libongo oyo eyebani te oyo ezalaki na mabanga oyo eyebani naino te. Kasi, Akambaki bato oyo babungaki mpe bato ya masuwa tii na esanga ya Malte oyo eyebani mingi. Masuwa mingi kuna ezalaki kolekisa eleko ya malili, mpamba te kotambola na masuwa ezalaki likama na eleko ya malili, mpe na mokolo ya zomi na mitano ya Febwali, ezalaki kokende lisusu. Ntoma yango azalaki kobanga te komata na masuwa oyo ememaki ba Diosculi mpe ekeko na bango ya wolo, mpamba te ayebaki ete banzambe mpe bikeko nyonso ya bapakano ezali na ntina te; Nkolo ye moko azali monene. Mpe boye balongwaki mpo na kokende na mboka-mokonzi ya Sicile, mpe uta kuna kino na nse ya bangomba ya Italie. Bakobaki mobembo na bango ya mbu, koleka pene na ngomba Stromboli oyo etondi na ngomba ya mɔ́tɔ, kino bakómaki na libongo ya Ngomba Vésuve mpe batɛlɛmaki na Pozzuoli, pene na engumba Naples.
Na Pozzuoli, ezalaki na baklisto oyo bazalaki kofanda lokola bandeko kati na Klisto liboso ya koya ya Polo, mpe ntango ye ná baninga na ye bakómaki, bayambaki bango na esengo nyonso na bandako na bango na boumeli ya mikolo nsambo. Boyambi yango emonisi ete Paulo ayebanaki te na Italie; bayebaki ete azalaki ambasadɛrɛ ya Yesu Klisto na etúká oyo pene na Naples. Mokonzi ya basoda Jules akomaki moklisto mpe alandaki Ntoma oyo akangamaki mpo na nkombo ya Yesu, mpo ete asimbamaki na kondima ya Polo, lisosoli na ye malamu, bolingo na ye ya motema molai mpo na basusu, mpe bokonzi na ye ya molimo. Ezalaki Polo te nde alandaki officier ya Roma, kasi oyo ya suka alandaki Apostolo; oyo ezalaki elonga monene mpo na Klisto.
Polo ná bato nyonso oyo bazalaki elongo na ye bakobaki mobembo na bango na Loma, mpe Luka ná Aristarke basundolaki ntoma te, kasi batikalaki sembo epai na ye na bampasi na ye. Elongo na bandimi misato wana, likalo ya elonga ya Yesu Klisto ekómaki na Loma, mboka-mokonzi ya sivilizasio na ntango wana na lisolo ya bato.
LOSAMBO: Tosambeli yo, Nkolo Yesu, mpo ete baporte ya lifelo ekolonga Eklezia na yo te. Totondi bino mpo na kobatela Paulo ná baninga na ye na libateli, mpe tozali mpe kopesa bino matɔndi mpo na kopambola baoyo nyonso bazalaki elongo na bango na masuwa. Bomba biso na kombo na yo, po tozala liziba ya lipamboli na basusu. Amen.
5. Ebandeli ya mosala ya Paulo na Loma (Misala 28:15-31)
MISALA 28:15-16
15 Bandeko oyo bayokaki nsango na biso bautaki na Loma mpo na kokutana na biso tii na Forum ya Apius mpe na Bataverne misato. Ntango Polo amonaki bango, apesaki Nzambe matɔndi mpe alendisaki ye. 16 Ntango tokómaki na Loma, bapesaki Paulo nzela ya kofanda na ndako na ye moko mpe soda moko azalaki kokɛngɛla ye.
Polo ayebanaki mingi na lingomba ya Loma. Bandimi ya lingomba ya Loma bayebaki kutu makambo mikemike ya makanisi na ye, mpamba te akomelaki lingomba ya Loma mokanda oyo eyebani mingi koleka mikanda na ye nyonso, oyo tii lelo ezali mokanda oyo ezali koteya mokili mobimba ya boklisto. Bandeko na Loma bazalaki bato ya mombongo, Bayuda oyo bapalanganaki na kati ya bikólo, basoda na limpinga ya Loma, mpe baombo oyo bazongisamaki sika na Molimo ya Nzambe. Bakendaki kokutana na Polo ná baninga na ye, bayambaki bango, mpe balobaki na bango na libándá ya bifelo ya engumba ete: “Boyambi!” Polo alendisamaki, mpamba te mposa ya motema na ye ezalaki ya kosakola nsango malamu na Italie, na Espagne, mpe na bikólo nyonso. Amonaki boyambi ya bondeko lokola ekuke efungolamaki na Nzambe, mpe apesaki Nkolo matondi mpo na lolenge nsango malamu ya Yesu Klisto ezalaki kopalangana na mokili mobimba.
Polo azalaki mokangami na Loma, azalaki kosepela na mabaku mosusu, kasi azalaki kaka kokangama na minyɔlɔlɔ butu na moi, kokɛngɛla ye na soda moko oyo azalaki koyoka makambo nyonso oyo azalaki koloba mpe kotala bizaleli na ye. Ntoma ya Yesu asakolaki nsango malamu te lokola moto ya bonsomi, kasi lokola mokangami ya komikitisa mpe mosaleli ya Klisto, mpo na kokumisa nkombo ya Nkolo na ye na botau na ye ya bomoto.
MISALA 28:17-27
17 Nsima ya mikolo misato, Polo abengisaki bakonzi ya Bayuda, mpe ntango bayanganaki esika moko, alobaki na bango ete: “Bandeko, atako nasalaki eloko moko te oyo ezali kotɛmɛla bato na biso to kobuka mimeseno ya bankɔkɔ na biso, batyaki ngai na bolɔkɔ na Yelusaleme mpe bapesaki ngai na mabɔkɔ ya Baloma.” 18 Nsima ya kotuna ngai mituna, balingaki kotika ngai, mpamba te eloko moko te ezalaki kati na ngai oyo ebongi na liwa. 19 Kasi Bayuda batɛmɛlaki likambo yango, mpe nasengelaki kosamba epai ya Kaisala, atako nazalaki na mokano ata moke te ya kofunda ekólo na ngai. 20 Yango wana nasengaki namona bino pe nasolola na bino; mpo ezali na ntina ya elikia ya Yisalaele ete nakangami na minyɔlɔlɔ. 21 Bazongiseli ye: "Tozwi mokanda moko te uta na Yudea mpo na yo, mpe ndeko moko te ayei oyo ayebisaki yo to alobelaki yo mabe, 22 Kasi tolingi koyoka yo makanisi na yo, mpo toyebi ete lingomba oyo ezali kokutana na botɛmɛli bipai nyonso." 23 Batyaki mokolo moko mpo na ye, mpe bato mingi bayaki kotala ye na bisika na ye ya kolala. Polo asakolaki epai na bango bokonzi ya Nzambe, kopesaka litatoli mpe koluka kondimisa bango na ntina ya Yesu uta na Mibeko ya Moize mpe ya Ba Sakoli. Lisolo yango eumelaki kobanda na ntɔngɔ tii na mpokwa. 24 Basusu bandimisamaki na makambo oyo alobaki, kasi bamosusu bandimaki te. 25 Ntango bazalaki kokende, kozanga koyokana, Paulo abakisaki bobele likambo oyo: “Elimo Mosantu alobaki malamu na bankɔkɔ na bino na nzela ya mosakoli Yisaya ete: 26 ‘Bókende epai ya bato oyo mpe bóloba ete: “Bokoyoka ntango nyonso kasi bokokanga ntina ata moke te; bokomona ntango nyonso kasi bokososola soko moke te.” 27 Mpo ete mitema ya bato oyo ekómi na mawa, + bakómisi matoi makasi mpe bakangi miso na bango, noki bámona na miso na bango, báyoka na matoi na bango, bákanga ntina na mitema na bango, mpe bábalukaka te, mpe nakobikisa bango.”
Luka ayebisi biso eloko moko te na ntina na komonana ya Polo liboso ya Néron, to mpe lolenge azalaki kofanda na Loma, to mpe lolenge anyokwamaki na martiru, lokola nde bomoto ya Paulo ezalaki na ntina ata moke te. Bazalaki nde kotya likebi nyonso na boyei na ye na Loma elongo na Nsango Malamu mpe na kosakola ya Polo Nsango Malamu wana na mboka-mokonzi ya bokonzi ya Loma. Ntina ya misala ya bantoma ezalaki te ya kopesa makanisi na bato oyo Nzambe akabolaki, kasi na kopalanganisa Nsango Malamu mpe misala ya Yesu Klisto na mokili mobimba.
Polo abandaki mosala na ye na kosambela na sinagoga ya Bayuda mpe abengisaki bakambi mpe bato minene ya Bayuda bákutana na ye na bisika oyo azalaki kofutela. Amonisaki bango ete azali moninga na bango mpe monguna ya ekólo na ye te, atako Sanedrina esɛngaki ete bákatela ye etumbu ya liwa mpe epesaki ye na mabɔkɔ ya Baloma na kozanga bosembo. Amonisaki bango ete azali na ngambo te mpe ete Baloma balingaki kobimisa ye. Atako makambo nyonso wana, ayaki na Loma te mpo na koluka kozongisa mabe to kofunda ekólo na ye epai ya bakonzi ya Loma. Amitalelaki lokola mosangani ya ekolo ya Bayuda, alataki monyololo mpo na elikya ya bomoi ya Yisalaele ete Klisto autaki na Nzambe mpo na kobikisa bato ya masumu mpe komema kimia na mokili. Alobaki ete ezali mpo na Yesu nde alataki monyɔlɔlɔ yango, oyo alakisaki bakonzi mpe bato ya lokumu ya Bayuda mpo na komonisa bolingo na ye mpo na Nkolo Yesu Klisto.
Mpe ntango Bayuda ya Loma bamonaki mikakatano ya losambo mpe ndenge mikakatano yango ezalaki mozindo, mpe makama ya politiki oyo ezingi bango mpo na Paulo, balobaki ete: “Tozwi eloko moko te uta na Yelusaleme, mokanda moko te mpo na yo, mpe ndeko moko te ayei oyo ayebisi yo to alobelaki yo mabe.” Na bokeseni na bifundeli ya Bayuda ya Palestine, ete azalaki mobulu mpe moto oyo azalaki kotinda bato bátombokela mpe mbongwana na mokili mobimba, Bayuda minene ya Loma bazalaki kotalela boklisto lokola bokabwani mpe kotɛmɛla mpenza Lingomba ya Bayuda. Mpo na oyo etali botɛmɛli Nsango Malamu, emonisaki bosolo na yango, mpe yango wana Bayuda ya Loma basepelaki, mpo bazwaki yango na nzela ya Polo, moto yango ya mayele na Torah mpe Mofalisai oyo autaki na Yelusaleme, oyo andimaki Yesu, mpe basɛngaki ye amonisa ete Yesu azali masiya na likita ya mibale.
Motángo monene ya Bayuda bayaki epai ya Polo mpo na kosolola na ye nsango ya Nsango Malamu. Amonisaki bango boyokani kati na bokonzi ya Nzambe mpe Yesu, mokonzi ya likoló. Bamonaki mpasi mpo na kondima ete Mwana ya Nzambe akomi moto, mpe ete liwa na ye na ekulusu esengelaki mpo na komema baye bazali bato ya bokonzi na boyokani elongo na Nzambe. Soki makila ya kopetola ya Yesu ezali te, tokoki kozala na nzela ya kokɔta na bokonzi ya likoló te. Nkolo ye moko azali ekuke; azali moto ya nkembo oyo afandi na lobɔkɔ ya mobali ya Tata. Nkembo na ye ebombamaki na mabele, kasi moto na ye esangisi makoki nyonso ya bokonzi na ye—makoki oyo, bizaleli malamu oyo, mpe nguya oyo ezali sikawa komonana na Eklezia na ye. Ntango Nkolo Yesu akozonga uta na lola, bato bakoyeba ete Yisalaele ezali bokonzi ya Nzambe te, kasi ete bandimi banso, Bayuda mpe bapakano lokola, bamemi bokonzi oyo ebombami na mitema na bango.
Polo asalaki filozofi te, mpe abimisaki makanisi ya mpamba te, oyo ezalaki koyokana, kasi amonisaki bosolo ya Nsango Malamu na ye, kotya motema na litatoli ya Torah mpe ya Ba Sakoli. Alimbolaki bilaka ya Nzambe oyo etali koya ya Masiya lokola libɔndisi ya Yisalaele. Ezali kondima na Klisto, kasi te kotosa Mibeko ya Moize oyo ezangi kokoka, nde epesaka lobiko na basumuki mpe na bato nyonso oyo bafandi mosika na Nzambe. Bayuda mosusu bayokaki malamu Ntoma Paulo mpe bandimisamaki na makambo oyo alobaki, kasi basusu bandimaki te mpe mokemoke bakangaki mitema na bango mpo na Nsango Malamu ya Nzambe. Baboyaki na nko Nsango Malamu ya lobiko na bango. Ntango moto aboyi kotosa Nsango Elamu ya lobiko mpo na bolingo, boyebi ya Nzambe mpe nguya na Ye ekoki kokola na kati na bango te; na esika na yango, bakokola na ngámbo mosusu, kaka ndenge bakoyeisa matoi na bango makasi mpo báyoka Nsango Malamu ya lobiko te. Bazali na makoki te ya kososola lobiko ya Nzambe, kotelemela Klisto, mpe koyoka te kobendama ya Molimo Mosantu, mpo uta ebandeli baboyaki nzela ya lobiko mpe baboyaki kotosa Nzambe. Oza nani? Monguna ya Nzambe, to moklisto ya komikitisa mpe ya bolingo?
MISALA 28:28-31
28 Yango wana, yeba ete lobiko oyo ya Nzambe etindami epai ya Bapaganu, mpe bakoyoka yango. 29 Tango alobi boye, Bayuda bakendaki, koswana makasi kati na bango. 30 Polo afandaki mbula mibale mobimba na ndako na ye moko ya kofutela. Ayambaki bato nyonso oyo bayaki kotala ye, 31 azalaki kosakola Bokonzi ya Nzambe mpe koteya na ntina na Nkolo Yesu Klisto na mpiko nyonso mpe kozanga epekiseli.
Mongongo ya Polo eyokanaki lokola kelelo na motó ya likambo ya eleko na biso ya sika liboso ya Bayuda oyo bakabwanaki. Nzambe atindi lobiko na ye epai ya bapakano, nzokande bato ya Bayuda baboyaki ngolu ya Yesu Klisto. Kobanda sikoyo, Molimo Mosantu akofungola mitema ya bapakano oyo bakómi baombo na lisumu, mpo ete bakoka kozala na matoyi ya likebi na liloba ya Nzambe mpe lisusu kozala na makasi ya sika mpo na kobatela mitindo ya bonzambe, mpe kozala baombo te ya Mibeko ya Mose mpe ya mibeko na yango mingi. Bazali bana ya Nzambe, basikolami na makila ya motuya ya Yesu Klisto uta na zando ya masumu, mpe basantisami na nkembo ya Molimo Mosantu.
Polo asalelaki Nkolo mibu mibale na Loma lokola ntoma mpe mosakoli, kosakolaka bokonzi ya Nzambe mpe koteya na ntina ya Nkolo Yesu Klisto. Azalaki na libaku te ya kosala mayangani minene to ya kosakola nsango malamu ya Yesu Klisto na babalabala ya engumba, mpamba te butu na moi lobɔkɔ na ye ekangamaki na oyo ya soda ya Loma oyo azalaki kokɛngɛla ye. Asololaki na bato banso bayaki kotala ye, loboko na ye ekangami na oyo ya soda ya Roma, mpe atatolaki nguya ya Nzambe mpe andimisamaki ete Nzambe Mosantu akoki kosikola ye na minyɔlɔlɔ na ye na liloba moko. Ayikaki mpiko na minyɔlɔlɔ yango kozanga komilelalela mpe amonaki kati na yango elembo ya bolamu ya Tata na ye ya likoló.
Atikalaki na Loma mikolo koleka nkama nsambo, kolimbola bomengo ya ngolu ya Yesu, oyo abimelaki ye lokola Nkolo ya bomoi mpe ya nkembo na nzela ya Damaseke. Ntoma yango alukaki nkembo na ye moko te, mpe amitombolaki te. Ntoma Polo amonani lisusu te na bavɛrsɛ ya nsuka ya mokanda ya Misala. Motungisi na ye se moko ezalaki ya kokumisa Tata, Mwana, mpe Molimo Mosantu, mpe yango asalaki na mpiko monene mpe kozanga kokakatana. Mpe Nkolo Yezu afungoli ekuke moko monene liboso na ye, mpe moto moko te akokaki kopekisa ye kokokisa mokumba oyo Nkolo Yesu apesaki ye: kosakola Nsango Malamu ya elonga epai ya bato nyonso oyo bakoyoka na likebi mpe bakondimela Nkolo Yesu Klisto.
Oyo ezali kokamwisa ezali ete tozali kotanga lisusu te na Buku ya Misala na ntina ya bokoli ya lingomba mpe kopalangana ya Nsango Malamu na Loma; ezala Petelo to bapápa balobelami te na Mokanda ya Misala. Nyonso wana ezali ya mibale; oyo ezali na ntina ezali kosakola Nsango Malamu mpe kopalangana na yango na mokili mobimba. Nsango Malamu ezali kokoba kosakolama na bato nyonso ya mabele, ata nsima ya liwa ya bantoma.
Mbala mosusu Teofile, mokonzi monene ya Loma, ayebaki Polo mpenza na Loma mpe asalisaki ye ntango Bayuda bafundaki ye na lokuta ete azali moto oyo azali kotinda bato bápusa makambo mpe mobulu. Asɛngaki Luka asangisa Nsango Malamu mpe Mokanda ya Misala mpo na kozongela na bosikisiki bokoli ya boklisto banda ebandeli na yango tii na kopalangana na yango na mokili mobimba. Yango wana Luka amonaki te ntina ya kolobela ezalela ya Polo mpe mosala ya kosakola na Loma, mpamba te Teophile ayebaki ntoma Polo ye moko. Motangi ya bolingo, tokomi sikawa na nsuka ya ndimbola na biso na Buku ya Misala, mpe elongo tomoni nkembo ya Klisto ya bomoi mpe lobiko na ye monene. Totie mwinda ya Nsango Elamu na loboko na yo mpe tolobi na yo: Silisa lisolo ya Buku ya Misala, mpe mema Nsango Malamu epai ya baye bazali nzinganzinga na yo mpo ete bato mingi bakoka kobika. Nkolo na bomoi azali kobenga yo mpe azali elongo na yo. Nini ezali kopekisa bino kobanda komema Nsango Malamu epai ya basumuki? Omoni likalo ya elonga ya Yesu Klisto ezali koleka na ekolo na biso? Ndima, sambela, mpe kumisa Nzambe na bomoi, mpo azali awa mpe azali kozela yo.
LOSAMBO: Tata na lola, tozali kosambela mpe kokumisa yo, mpo Mwana na yo ayokanisaki biso na yo. Tosanzoli bino mpo na Eklezia ya bomoi ya Nkolo Yesu, oyo mokomi na yango azali Molimo Mosantu mpe oyo esalemi na bakristu nyonso ya solo na mokili mobimba, mpe oyo ezali na bisika nyonso mpe na ntango nyonso. Tosanzoli yo mpo ete obengaki biso ntango tozalaki basumuki, mpo tózala molongo na monyololo ya misala ya bantoma, mpo nguya na yo emonana na botau na biso. Tondimi na bopanzani ya bokonzi na bino ya molimo na zinga zinga na biso, pe ete bolingi na bino esalema na mobulu ya mokili na biso. Tosengi bino bobikisa milimo ya bato ebele, bosalisa biso tosalela bino malamu, pe bobatela biso na mabe. Amen.
MOTUNA:
- Mpo na nini Luka alobi eloko moko te mpo na eteni ya nsuka ya bosambisami ya Paulo mpe kobomama na ye martiru na Loma? Mpe motó ya likambo ya mokanda ya Misala ezali nini?
MAKAMBO YA MITUNA - 8
Motangi ya bolingo,
Soki oyekoli Misala ya Bantoma na buku oyo, okokoka koyanola na mituna oyo elandi na pete. Soki oyanoli 90% ya mituna oyo ezali awa na nse mpe oyanoli na mituna oyo ezali na mwa buku nsambo oyo eleki, tokotindela yo mokanda oyo ezali kotatola molende na yo mpo na koyekola Misala ya Bantoma.
- Ndenge nini mpe mpo na nini bamemaki Paulo na Kaisaria?
- Bifundeli misato oyo Bayuda bafundaki Paulo ezalaki nini?
- Ndenge nini mpe mpo na nini Paulo amonisaki ete lingomba ya boklisto ekabwani te na Kondimana ya Kala?
- Nini ebetaki yo mingi na bizaleli ya Paulo lokola mokangami ya Klisto na nse ya baguvɛrnɛrɛ mibale ya Loma?
- Mpo na nini guvɛrnɛrɛ ya sika ya Loma, Festusi, alongaki te kokanga ntina ya liwa mpe lisekwa ya Nkolo Yesu?
- Mpo na nini bokutani kati na Nkolo Yesu na Paulo na nzela ya Damasi ezali motema ya Misala ya Bantoma?
- Nini ezali mitinda nsambo oyo ezali na etinda ya Nkolo Yesu mpo na komema nsango malamu ya lobiko epai ya bato ya masumu?
- Basali misato ya Nzambe oyo basengelaki kosala mobembo elongo na Loma bazalaki banani?
- Mpo na nini Nzambe andimaki kobikisa bato nyonso oyo bazalaki na masuwa, atako bazalaki kondima te?
- Makambo misato oyo Nkolo Yesu abikisaki Paulo na baninga na ye ezalaki nini?
- Nini ezali na ntina ya nyoka ya ngɛngɛ oyo eswaki Paulo, mpe nini ekoki kososolama uta na kobikisama ya likamwisi ya bato ya maladi na esanga ya Malte?
- Mpo na nini Luka alobi eloko moko te na ntina ya eteni ya nsuka ya bosambisami ya Paulo mpe ya martiru na Loma? Mpe motó ya likambo ya mokanda ya Misala ezali nini?
Tinda biyano na yo, salá makasi okoma adresi na yo polele na enveloppe mpe na lokasa na yo ya biyano, na:
Waters of Life
P.O.Box 600 513
70305 Stuttgart
Germany
Internet: www.waters-of-life.net
Internet: www.waters-of-life.org
e-mail: info@waters-of-life.net