Previous Lesson -- Next Lesson
7. Polo na Athènes (Misala 17:16-34)
MISALA 17:16-21
16 Ntango Paulo azalaki kozela bango na Atene, atungisamaki mingi na komona engumba oyo etondi na bikeko. 17 Bongo azalaki kosolola na sinagoga elongo na Bayuda mpe bato oyo bazalaki kobanga Nzambe, mpe mokolo na mokolo na zando elongo na moto nyonso oyo azalaka kuna. 18 Bafilozofe mosusu ya Baepikure mpe ya Stoïke babandaki mpe kosolola na ye. Basusu batunaki, “Moto oyo azali kolobaloba nini?” Basusu, ntango bayokaki ye kosakola na ntina ya Yesu mpe lisekwa, balobaki ete, “Emonani lokola azali kotombola banzambe ya bapaya.” 19 Bongo bakangaki ye mpe bamemaki ye liboso ya Areopage, balobi ete: “Toyeba liteya oyo ya sika oyo ozali kopesa? 20 Pamba te ozali koloba na biso makambo ya sika. Yango wana, tolingi koyeba soki makambo yango elakisi penza nini. 21 Nzokande, bato nyonso ya Atene ná bapaya oyo bazalaki kofanda na Athènes bazalaki kolekisa ntango na bango na kosala eloko mosusu te bobele kosolola mpe koyoka bansango.
Bandeko mosusu bakendaki elongo na Polo longwa na Berea tii na Athènes mpe batikaki ye ye moko na mboka-mokonzi ya Grèke. Akendaki na Athènes te na bolingi na ye moko to mpo na kokokisa mokano na ye moko te, kasi Nzambe ye moko atambwisaki ye mpo na kobundisa filozofi ya Bagreke. Azalaki kozela Silasi mpe Timote, na boye ete elongo na bango, mpe na nzela ya mabondeli na bango, elonga likolo ya bilimu ya lolendo na mboka-mokonzi wana ya lokumu.
Kasi ntoma epai ya Bapakano akokaki kofanda mpamba te; atambolaki na engumba, mpe ayokaki elimo na ye koningana na kati na ye ntango amonaki bikeko mingi na batempelo ya marbre. Bayuda balongaki losambo ya bapakano na kala, kasi na mawa nyonso, ezali kozonga mpe kopalangana lisusu. Polo asosolaki mbala moko, na mpasi ya mawa na motema na ye, ete losambo ya bikeko mpe syncretisme ezalaki bantina mibale oyo ezalaki kopekisa bato kozala na kondima ya solo mpe ya mozindo.
Bato ya Atene bazalaki kotalela kondima te lokola solo ya moboko, mpe bazalaki kondima te ete emoniseli ya Nzambe; lisusu, batyaki makanisi ya bato likoló ya mitinda nyonso mpe batalelaki mitinda nyonso na nzela ya filozofi na bango.
Lokola Polo amonaki likambo wana ya mawa, abundisaki banzambe wana ya lokuta, oyo bazalaki na moboko ya bafilozofi nyonso wana ya koboya Nzambe, mpe asalaki makasi mpo na kozongisa bato ya Atene epai ya Nzambe se moko ya solo.
Ntembe ezali te ete mayele mpe makanisi ezali likabo ya bonzambe, kasi baoyo bafandaka mosika na Nzambe, mpe bazangi Nzambe, bazali koyengayenga kozanga mokano na makanisi na bango, mpe mayele na bango ebebi. Tozali komona ete bato oyo bakanisaka makambo bakómaka nokinoki na lolendo mpe batyaka elikya na bango na mayele na bango mpe na makoki na bango ya bomoto. Bakokaki koyeba Nzambe na mayele na bango, kasi atako bazali na mayele, bakweaka na miso ekufá na kozanga koyeba.
Kozanga limemya ya bato mpo na bato ya bomoi mpe Nzambe moko, banzambe na bango elongo na masapo na bango, mpe bilimo ya mbindo ememi bango na kokóma nzambe ya moto, mpamba te baoyo bayebi Nzambe te bakomikómisa nzambe, katikati ya molɔ́ngɔ́, mpe motindo ya mobimba. Lokola bato ya Atene bazalaki kondima te ete Nzambe azali epesaki Polo nkanda, mingimingi lokola bazalaki kosambela banzambe ebele. Amonisaki nkanda na ye na ntango ya ngolu mpe lipamboli monene mpo na Europe mobimba. Ntoma oyo ya Yesu Klisto azokaki mpo na kotombola nkombo ya mokili na Mpoto oyo ezalaki na maladi. Mpe amonisaki Klisto ya bomoi, elikya se moko ya bikólo. Nkanda ya Paulo mpo na mayemi, mangomba, mpe bato ya filozofi oyo bazangi Nzambe, ezalaki ntina oyo Mpoto efungwamaki mpo na kosakola nsango malamu ya Yesu Klisto.
Lokola momeseno, Polo akendaki na sinagoga mpo na kokutana na bato oyo bazalaki kokumisa Nzambe, kasi totangi te ete Moyuda to moto moko ya kobanga andimaki Klisto lokola Nkolo mpe Mobikisi, mpo ete bafandi nyonso ya engumba wana bamesanaki kosala ete kondima ezala lisano ya théorique, mpe ata na sinagoga, bazalaki kotyana ntembe na makanisi ndenge na ndenge ya bato oyo bazalaki kongenga kongenga koleka komipesa na bango na bosolo oyo emonisami.
Na nsima, Polo akɔtaki na babalabala mpe na bisika ya bato nyonso mpo na kosakola nsango malamu, mpamba te na Athènes, moto nyonso akokaki koloba na bonsomi nyonso oyo alingi. Koloba mpe kokoma ekómaki ntalo moke mpe ezalaki na ntina te. Mpe moto nyonso azalaki komimona lokola mwa filozofe. Polo, na mayele na ye, alakisaki Nsango Malamu epai ya bato ya Atene te na lolenge ya lisukulu, kasi asalelaki lolenge ya Socrate mpo na kosolola na bayekoli ya filozofe monene ya Mogreke engebene lolenge na bango ya momeseno.
Mwa ntango na nsima, bato mosusu ya makanisi batyaki pembeni lolendo na bango ya mayele mpo na kosolola na mobembo monene Moyuda. Bato ya Epikure bazalaki bato oyo bazalaki kokanisa ete molɔ́ngɔ́ ezali na bomoi oyo bazalaki komona ndimbola ya bozali ya molɔ́ngɔ́ na bisengo ya bomoi mpe bazalaki kotalela likanisi nyonso oyo ekeseni na oyo ya bango lokola makanisi mpamba. Ba Stoïke, na ngambo na bango, bamipesaki na makanisi ya mokili mpo na komilongola na bowumbu ya bantina ya mbindo oyo efandaka na motema ya moto, mpe na nzela ya bokoli ya bizaleli malamu mpe komipekisa na bango. Ba existentialistes mpe ba idealistes basosolaki nsango ya Paulo te mpe babengaki ye "molobeli," liloba oyo na Greke elimboli "mosangisi mbuma," lokola nde azalaki na makoki te ya kozala na makanisi na ye moko. Ayibaka makanisi ya bato mosusu mpe asangisaka yango te na ebongiseli ya makanisi oyo ezali na bomoko; epalangani mpe esili kosila te, lokola mbuma na molona ya nsoso.
Basusu kati na bango bayokaki Polo koloba ete Yesu azali Nkolo ya nkembo mpe lisekwa na ye ezali elilingi ya mikolo mizali koya na biso. Balingaki koyeba makambo mingi na ntina ya Yesu mpe lisekwa, kasi na lolenge ya mayele, mpo ete bakoka kotyola mpe kosambisa mitinda na ye, mpe kosɛka ye to kondima ye lokola mosangani ya etuluku ya bato oyo bakanisaka. Kasi moko te kati na baoyo bazalaki koyoka ye akanisaki ete azalaki na mposa ya Nzambe, mpe ete mposa yango ezalaki ya nokinoki; moko te kati na bango ayokaki ete azalaki mosumuki, mpe moko te ayambolaki. Mpo na bango, koyoka Paulo ezalaki kaka kominanola. Mpe mbala mosusu bakozwa makambo ya kozongela maloba na ye na mikanda na bango, to kotyola mpe kotyola ye na lolendo.
Mbala mosusu ba inspecteurs mosusu ya ba cercles culturels basanganaki na lisolo, mpo bamemaki Polo mpe bamemaki ye esika makanisi, mitinda, mpe mateya etalelami mpe esambisami, mpo na komona soki ezalaki na elimo ya bapaya oyo ezalaki kotungisa mpe konyokola bango, mpe oyo balingaki kokota na mboka na bango mpo na komema makanisi nyonso na Athènes na boyokani. Basɛngaki ye na boboto ya lokuta alakisaka mateya na ye mpe mitinda ya filozofi na ye, kasi mitema na bango elukaki Nzambe te, mpe makanisi na bango ezalaki na nzala te mpo na boyengebene ya Nzambe. Bakanisaki kaka kotya Polo na nse ya bibongiseli ya masano na bango, masano ya mitinda na bango. Moko te kati na bango andimaki likoki ya koyeba bosolo, mpo mpo na bango, Nzambe abombamaki mpe bakokaki komona ye te. Makanisi na bango ebungaki nzela na komitika na makanisi nyonso ya kobenda; bafungolaki mitema mpe makanisi na bango mpo na liteya nyonso oyo ezalaki kobenda likebi. Philosophie na bango ezalaki kaka emoniseli ya ba egos na bango oyo ezalaki ko approprier nionso. Mokomoko ya babola wana alingaki kolakisa mayele na ye; bayebaki te ete Nzambe ye moko azali monene mpe ete tozali eloko te liboso ya bonene mpe nguya na Ye oyo ezangi nsuka. Moko ya bato na bango ya mayele asosolaki ete azalaki mokufi miso mpe andimaki, na kozanga elikya, “Nayebi ete nayebi eloko te.” Na bosolo, ayebaki Nzambe te, na yango, akokaki komiyeba ye moko te. Azalaki moto oyo akufá miso mpe azalaki kokamba bato oyo bakufá miso.
LOSAMBO: Nkolo, yo oyo ozali Nzambe ya bosantu mpe ya bosolo, bomba ngai na botombokela yo na makanisi, mpo ete namipesa na boyebi ya nkombo na yo mosantu mpe nabungisa nzela te na filozofi, na komisa bato nzambe mpe komipesa nzambe. Yo moko ozali monene, mpe tozali eloko te liboso na yo, tozali kaka basumuki, bakobo na makanisi na biso. Limbisa biso masumu oyo tosali na makanisi na biso, mpe bulisa makanisi na biso, mpo ete ekoka kokangama na liloba na yo mosantu. Amen.
MOTUNA:
- Mpo na nini Polo asilikaki na losambo ya banzambe mingi na Athènes??