Previous Lesson -- Next Lesson

2. Mabaku ya molimo ya bato baponami (Baloma 9:4-5)

BALOMA 9:4-5
4 Bazali Bayisalaele, oyo bazali na kati na bango kobotama, nkembo, mayokani, kopesa Mibeko, losambo, 5 mpe bilaka, mpe batata, mpe epai na bango, engebene mosuni, Klisto, oyo azali likoló na nyonso, Nzambe apambolama libela na libela. Amen.

Polo alingaki kokundwela lingomba ya Loma mabaku ya bato na ye mpe lotomo na bango ya elimo. Andimaki mpe ete mabaku yango ezalaki na ntina te mpo na ye mpe bato na ye mpo na koyeba mpe kondima Klisto ya solo. Yango wana bayinaki mpe bawanganaki ye, balula ye, mpe bakómisaki mitema na bango makasi ata na Molimo Mosantu. Kaka ndenge molili ekweaka na mbalakaka te kasi mokemoke, ndenge moko mpe kokóma makasi esimbaki bato na ye.

Mabaku mpe lotomo nini bana ya Yakobo bazalaki na yango soki tokokanisi bango na bato mosusu ya mabele?

Nkombo na bango ya ebandeli ezalaki bana ya Yakobo mokosi mpe mayele mabe, kasi bana ya Yisraele te. Kasi tata na bango, oyo azwaki mokumba ya masumu, abalukaki Nkolo te kino Ye apambolaki ye. Mpo na kolendisa bondimi boye, Nzambe abongolaki nkombo na ye mpe abengaki ye "Israel," elingi koloba moto oyo abundaki na Nzambe (El) mpe alongaki Ye na nzela ya kondima. Yakobo azalaki makasi na nzoto te, mpe na bizaleli malamu te, kasi azalaki na kondima ya makasi oyo na nzela na yango abikisamaki na nkanda ya Nzambe mpe na etumbu (Genese 32:23-32).

Yakobo azalaki moko ya batata ya Yesu. Pe Yesu azali Mwana na Mpate ya Nzambe oyo alongolaki masumu ya mokili. Abundaki na Nzambe mpo na lobiko uta na etumbu ya masumu na biso. Akangamaki na Nzambe na nzela ya bondimi mpe atikaki Ye te kino Ye apambolaki biso banso. Mwana ya Maria azali mobikisi na biso, oyo asikoli biso na etumbu. Mobundi ya solo oyo abundaki na Nzambe ezalaki Yakobo te, kasi Yesu, oyo azali Yisalaele ya solo, ye moko oyo asikolaki biso na nkanda ya Nzambe.

Bayuda, baklistu, mpe ba musulmans oyo bandimaki te vicaire na bango oyo abundaki na esika na bango bakabolaka mapamboli na Ye te mpe bazali ya bato ya molimo oyo baponami te. Boyebi wana epasolaki motema ya Paulo, mpo amonaki ete bato mingi bayebaki te makoki na bango oyo balakaki, kasi aboyaki bango mpo na botɛmɛli mpo na bokufi miso na bango ya molimo mpe na lolendo eleki ndelo.

Nkolo atindaki Moize apusana penepene na Farao ya Ezipito mpe ayebisa ye ete bana banso ya Yakobo bazalaki mbuma na ye ya yambo (Esode 4:22; Detelonome 14:1; 32:6; Hosea 11:1-3). Nkolo anyokwamaki na motó makasi ya bana na ye oyo bakumisaki ye solo te, nzokande apesaki bango lotomo ya kozwama lokola mwana na ye. Babotamaki lisusu te na ntango wana, kasi bazalaki na lotomo ya mwana ya liboso epai ya Nkolo.

Nkembo ya Nkolo efandaki na Esika eleki bosantu, na hema ya bokutani, na ntango ya mobembo ya bato baponami na kati ya esobe. Abatelaki mpe akambaki bango ntango bazingami na makama, mpe asalaki makamwisi mingi (Esode 40:34; Detelonome 4:7; 1 Mikonzi 2:11; Yisaya 6:1-7; Ezekiele 1:4-28; Baebele 9:5). Kasi Nkolo apesaki baponami na ye etumbu mpe abangaki bango na bobebisi mpo na bozangi bondimi na bango. Kasi losambo ya Moize na Arona ebikisaki bango na nkembo na ye ya kufa (Mituya 14:1-25). Paulo alobeli, kati na mabaku mosusu, molɔngɔ́ ya mayokani mpe boyokani oyo ezali kotatola maloba ya nguya mpe ya makasi ya Nzambe ete Nzambe, Mozalisi mpe Mosambisi ya sembo, autaki kokangama na bato moke wana mpo na libela. Biblia ekundweli biso mayokani oyo elandi:

Kasi Biblia, na mawa, etatoli mbala mingi mpenza ete bato ya kondimana ya kala mbala na mbala babukaki bilaka wana. Ata profeta Yilimia alobi ete Nkolo azwaki mokano ya kosala boyokani ya sika na bango, oyo ezali na kobotama lisusu na molimo mpo na bato na ye ya botomboki (Yilimia 31:31-34 ).

Mobeko ezali moboko ya boyokani ya Nkolo na bato na ye na nzela ya Moize. Buku ya Boyokani, elongo na Mibeko na yango Zomi, esalaki moboko ya mibeko 613, kati na yango mibeko 365 oyo epekisaki mpe mibeko 248 ya malamu, engebene Maimonides, filozofe mpe monganga Moyuda.

Na ebandeli ya mibeko oyo, totangi maloba ya solo: "Ngai nazali Nkolo Nzambe na yo. Okozala na banzambe mosusu te liboso na ngai" (Exode 20:1-3).

Oyo akoluka tina ya mibeko oyo akokuta mobeko oyo : «Bozala mosantu, po ngai nazali mosantu» (Levitike 19:2). Mpe motema ya mibeko oyo ezali "Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, na molimo na yo mobimba, mpe na makasi na yo nyonso" (Deteronome 6:4-5), mpe "Okolinga mozalani na yo lokola yo moko" (Levitike 19:18).

Kasi tozali komona ete moto moko te abateli mibeko oyo nyonso (Nzembo 14:3 mpe Baloma 3:10-12) longola se Yesu kaka.

Losambo ya Nzambe ezalaki kosalema liboso ya Hema ya Likita mpe na nsima na Tempelo. Mosumuki asengeli liboso kopɛtolama na nzela ya bambeka ndenge na ndenge mpo na kozwa lotomo ya kopusana penepene na Nzambe mpe kosambela Ye na molende. Yango ezalaki kosalema na kotánga Nzembo, koyemba banzembo mpe kosɛnga, koyambola masumu, kosala milulu, mpe kofukama. Moto nyonso oyo akokɔta na Buku ya Nzembo na Kondimana ya Kala akososola polele molimo ya maloba yango mpe ndenge oyo basaleli yango. Misala ya losambo oyo eleki ntina, longola bambeka, ezalaki kozwa lipamboli.

Misala yango ya losambo ekómaki na nsuka na yango na boumeli ya bafɛti, mingimingi Elekeli, Pantekote, Elambo ya Bahema, mpe Yom Kippur (Mokolo ya Bomikabi).

Kotyelama motema na esika ya kofanda ya Nzambe na Tempelo na Yelusaleme elendisaki mpe elendisaki bomoko ya ekolo. Kasi atako esika yango ya elimo ezalaki, bamboka mingi ezalaki kopesa Baala mpe banzambe mosusu mbeka, mpe bazalaki kotɛlɛmisa bikeko mpe bikeko na bango, mpe na ndenge yango, Nzambe abimisaki nkanda na bango.

Boyokani ya Kala etondi na bilaka ya ntina oyo kati na yango tozali kokuta mikano misato:

Likambo ya mawa, Bayuda mingi bayebaki te koya ya Mwana na Mpate ya Nzambe, Mokonzi ya bato na bango moko. Ba négliger kosopama ya Molimo Mosantu mpo bazalaki kozela établissement ya l’Etat politique ya makasi. Bayebaki masumu na bango te, mpe bazelaki te kobotama lisusu na elimo. Bilaka mingi ekokisamaki na bomoi ya Klisto mpe boyei ya Molimo Mosantu likolo ya bayekoli na ye. Kasi bato oyo baponamaki batyaki likebi te na makambo nyonso wana mpe bandimaki te kokokisama ya bilaka yango.

Batata ya bato oyo baponamaki bazalaki bafilozofe te, kasi babateli ya mpate mpe banganga-nzambe mpo na bato mosusu. Batata ya libota bamekolaki Abalayama, Yisaka mpe Yakobo, mpamba te bosembo ya kondima na bango elongaki bolɛmbu na yango; boye, Nkolo ya boyokani abengamaki Nzambe ya Abraham, Yisaka, pe Yakobo (Genese 35:9-12; Exode 3:6; Matai 22:32).

Ezala Moize, to David, to Eliya, to moto mosusu ya Boyokani ya Kala, abandisaki filozofi moko ya lokumu te, to iniversite, to académie, kasi mbala na mbala bamonaki bosolo ya Nkolo mpe nguya na Ye, atako kobebisama ya bato. Bazalaki na bomoi engebene na bondimi na bango mpe bakomaki ndakisa mpo na bato na bango mpe liziba ya lipamboli mpo na bakitani na bango.

Kasi bomengo ya solo mpo na bato ya Yisalaele ezalaki boyei ya Masiya, Mokonzi ya bakonzi, nganga-nzambe monene ya solo, mpe Liloba ya Nzambe oyo akómaki moto, oyo kati na ye tozali komona bokonzi, nguya, mpe bolingo ya Nzambe oyo ezali kati na bato. Ye nde alobi: "Ngai nazali mwinda ya mokili," mpo bolingo ya Nzambe eyaki epai na ye, mpe Molimo Mosantu akumisaki ye. Azali moko na Nzambe, lokola asakolaki, "Ngai na Tata tozali moko" (Yoane 10:30). Mpo na ntina oyo, Ntoma Paulo abengaki ye “Nzambe,” kaka “Nzambe” te, kasi “Nzambe ya solo.” Mangomba manso mandimaka ete Yesu azali Nzambe uta na Nzambe moko, pole uta na pole, Nzambe ya solo uta na Nzambe ya solo, abotami, asalemi te, akokani na Tata na ntina.

Bayuda basilikaki mpe babimisaki mobulu, balakelaki baklisto mabe mpo na koyambola yango, ndenge Paulo alobeli yango na mokanda na ye epai ya lingomba ya Loma. Bayuda mingi na Loma bazalaki kotalela Yesu lokola mokosi, mofingi, mpe motomboki epai na Nzambe, mpe bapesaki ye na mabɔkɔ ya Baloma, bato oyo bazalaki koyangela bango, mpo bábaka ye na ekulusu. Bakobaki na koyeisa mitema na bango makasi oyo ebandaki na tango ya Yisaya, mibu nkama nsambo yambo ya boyei ya Klisto (Yisaya 6:9-13; Matai 13:11-15; Yoane 11:40; Misala 28:26-27).

Na bavɛrsɛ oyo, tomoni ete kokangama ya mitema na bango ekómaki makasi mpe ekɔtaki na misisa, mpe polele mpenza. Bayambolaki te na masumu na bango, kasi bamimonaki lokola bayengebene na kotosa na bango mobeko ya Mose, mpe batalelaki lisusu moto nyonso oyo azalaki kotɛmɛla bango lokola moto oyo aboyami.

Na ntango oyo ya mitema na bango ya makasi, Yoane Mobatisi ayaki kobongisa nzela mpo na Klisto. Elite moko ya bato babatisamaki na ye mpe bayekolaki epai na ye ete Yesu azali Mwana na Mpate ya Nzambe, mpe basosolaki ete Yesu azali moto oyo abatisaka na Molimo Mosantu mpo na kotya bokonzi ya sika ya molimo. Baoyo babatisamaki na moto oyo azalaki koganga na esobe bazalaki pene ya kondima Klisto. Yesu abengaki bato ya mayele, bato ya losambo, to bato ya mangomba te mpo na kolanda ye, kasi abengaki baoyo bayambolaki masumu na bango liboso ya Mobatisi, mpe baoyo bakomaki bayekoli na ye mpe batondisamaki na Molimo Mosantu. Ezala siansi, to bomengo, to mayele ya politiki, to bonene ezali sekele ya bato baponami te, kasi koyambola masumu mpe kobuka lolendo. Baoyo bayambolaki masumu na bango na motema ya kobukana bazwaki lobiko ya Klisto mpe bomoi ya seko.

Mabaku malamu oyo bato ya Yisalaele bazalaki na yango, longola bozali ya Nzambe kati na bango, ezalaki na bopusi mabe likoló na Bayuda mingi. Mabaku yango ekɔtisaki kati na bango lolendo mpe lolendo epai ya bikólo mosusu. Bakanisaki ete bazalaki na ntina ya koyambola te. Yango wana, bayebaki masumu na bango te, kasi bakómisaki mitema na bango makasi na Nzambe, Klisto, mpe Molimo Mosantu, bakomaki bazwi na makoki kasi babola na molimo.

Kala, Polo azalaki moko na bango, molingami ya lolendo oyo azalaki konyokola bandimi na Klisto, kotindika basusu na makasi ete báwangana kondima na bango, mpe abomaki baoyo batikalaki ngwi. Kasi bokutani na ye na Klisto, na nkembo na Ye ya kokamwa, liboso ya Damasi, ebukaki bandoto na ye, makanisi na ye, mpe lolendo, mpe ebimisaki polele lisumu mpe kobeba na ye. Motema na ye ebukanaki na ngolu ya Klisto, mpe abotamaki lisusu na nzela ya Molimo Mosantu, akomaki ntoma ya Nkolo Yesu. Polo asosolaki ete moto abikisami te na nzela ya libota na ye uta na Abalayama, to na kokatama ngenga, kasi na nzela ya kolongisama na nzela ya lisiko ya Klisto mpe na kotondisama na Molimo Mosantu. Na bongo, moto akoleisama na nzoto ya molimo ya Klisto mpe akokoma mosangani na yango. Paulo amonaki, na nzela ya nsango malamu na ye epai ya nkola ya sika ya Abrahama, ete bokonzi ya molimo ya Nzambe ekoki ata moke te kozala lokola etuka ya Yisalaele, kasi nde nzoto ya molimo ya Klisto, oyo, na mawa nyonso, ezali konyokwama na minyoko ya mobulu na Yisalaele lelo. Paulo azali kolobela ekolo moko ya politiki te, kasi na ntina ya bokonzi ya molimo ya Klisto, oyo emonisami na bizaleli ya solo, bosembo, mpe bopeto na bisika nyonso ya mokili.

LOSAMBO: Tata na Lola, totondi yo mpo na motema molai na yo epai ya bato na yo oyo oponi, mpe tozali kokumisa yo mpo na mayokani na yo na Boyokani ya Kala mpo na bato oyo batomboki, atako makebisi mpe bitumbu na yo. Limbisa biso mpe bato na biso soki tozali sembo te na bolingo na yo monene. Bikisa mingi kati na bana ya Abraham na nzela ya bozongisi sika ya makanisi na bango mpe kopetola mitema na bango na kati ya Yesu Klisto ya bomoi.

MITUNA:

55. Mabaku boni Polo alobelaki mpo na bato ya Boyokani ya Kala? Mpe oyo wapi omoni ete ezali na ntina mingi?
56. Mpo na nini ngolu ya Nzambe ekokaki te kobikisa bato mingi oyo baponami, na boye ete bakweyaki uta na etumbu moko kino na mosusu?