Next Lesson

EBANDELI

Ndenge nini Mobembo ya Triumphal ya Kristo ebandaki:
Ebandeli Ya Buku Ya Misala Ya Batoma

Nkolo Yesu Klisto azali na bomoi; nzoto na ye etikalaki kobeba te na lilita; kasi, asekwaki mpenza uta na bakufi. Abimelaki bayekoli ba ye mikolo ntuku minei, kino amataki o lola mpe afandaki na loboko ya mobali ya Nzambe, azalaki kofanda mpe koyangela elongo na ye na bomoko ya Molimo, Nzambe moko, uta seko kino seko.

Uta komata na ye na lola, Yesu Klisto azali kotonga mpe kokana na kimia lingomba na ye, mpe kokolisa yango atako nguya nyonso oyo ezali kotɛmɛla Nzambe. Pamba te lingomba na ye ezali mbuma mpe mbano ya elonga na ye na ekulusu. Misala ya Bantoma nyonso etongami likolo ya boyokani mobimba na Nzambe. Mpe bandimi ya Klisto banso basanganaka na parade ya elonga oyo. Ya solo, Ekulusu ezali moboko ya lotomo ya malamu ya Misala ya Bantoma mpe ya Eklezia ya Klisto.

Yambo ya komata na ye na lola, Yesu atindaki bayekoli na ye bazela elaka ya Tata na Yelusaleme mpo na kotondisa bango na Molimo Mosantu, Molimo oyo apesi bango nguya ya kosakola nsango malamu uta na Yelusaleme kino na Loma, oyo ezalaki mboka-mokonzi ya sivilizasio ya mokili mobimba na ntango wana. Ya solo, etinda ya Klisto epai na bayekoli na ye ya kosakola nsango malamu na mokili elimboli kotinda bango libanda mpe kopesa bango misala. Mpe Molimo Mosantu oyo afandi kati na bango azali nguya se moko na mosala ya kosakola nsango malamu mpe na kati ya lingomba.

Slogan ya Buku ya Misala ya Bantoma

Moto nyonso oyo akotánga buku oyo oyo ekeseni na mosusu nyonso akomona nokinoki ete mokomi alingaki te komonisa misala oyo bantoma basalaki na makasi na bango moko, kasi misala ya Klisto oyo apesaki bango likoki ya kosala yango. Toyokaka makambo mingi te na ntina na misala ya bantoma longola bobele oyo esalemaki na Petelo. Kasi kobanda na mokapo 13, buku yango etiki kolobela ye. Lisusu, eloko moko te eyebani na ntina na liwa na ye, mpe ata mosala ya Paulo, oyo elobelami na bozindo, esukaka ntango akómaki na Loma, epai mokomi atiki kolobela ye. Mokano na ye ezali te ya kolimbola biografi ya Bantoma na molongo ya sikisiki mpe na bozindo, kasi ya kofunda kopalangana ya Nsango Malamu ya Klisto mpe bobandi ya mangomba uta Yelusaleme kino na Loma.

Na bongo, basaleli ya Nkolo bakomaki lokola ekipi ya momekano ya mbangu, moko na moko kolekisaka mwinda ya Nsango Malamu epai na mosusu kino nsango malamu ya lobiko ekomaki na mboka-mokonzi. Ya solo, devise ya Buku ya Misala ezali biographie ya Nsango Malamu ya lobiko, na bokambami ya Klisto ya bomoi uta na Yelusaleme kino na Loma.

Bobongisi ya Buku

Bantoma basalaki te mwango ya sikisiki mpo na etumba na bango ya molimo mpo na kopanzana ya bokonzi ya Nzambe, kasi Nkolo na bomoi ye moko akɔtaki na bomoi ya lingomba ya liboso ntango nyonso, kino na nsuka ekolaki makasi, epalanganaki liboso na Samalia mpe na Antiokia, mpe na nsima na Loma. Nzambe aponaki Paulo, Moebele, oyo alobaka lokota ya Baela, mpo na kosala parade ya elonga ya Nsango Elamu na Ye na Loma. Mpe mwa moke liboso ete Paulo aponama, diakono Stefano mpe baninga na ye ya mosala ya Bagreke oyo bautaki na Liebele basalaki bopusi monene likoló na baklisto oyo bautaki na Bayuda oyo bazalaki kofanda na Palestine. Na yango, na ntango ya Paulo, matata oyo eyebanaki na miso ya bato nyonso ezalaki kati na bituluku yango mibale. Mpo na ntina oyo, Nkolo asangisaki bayekoli na ye na molimo ya bolingo mpo na kobongisa liyangani na bango ya liboso ya bantoma na Yelusaleme (Mokapo 15), mpo bandimaki ngolu kaka lokola ntina ya lobiko mpe baboyaki bosembo oyo euti na misala. Mpe na bokoli wana, mangomba ya bikólo esikolamaki na Lingomba ya Bayuda mpe na minyɔlɔlɔ ya mibeko. Na yango, boyebi ya bolingo ya Klisto ebongisaki lingomba moko ya mokili mobimba mpo na ebandeli ya bato nyonso.

Na tango wana kaka, Nkolo na bomoi abandisaki centre ya mibale ya bakristu na Antiokia, parallèle na centre ya liboso na Yelusaleme. Uta Antiokia, kopalangana ya Nsango Malamu ebandaki, ekómaki na Asie Mineure. Na nguya yango, Nsango Malamu ekómaki na Mpoto, kutu ekɔtaki na bingumba mpe bitúká ya Bagreke, mpe na nsuka ekɔtaki na Loma.

Ya solo, tozali kokuta biteni misato na mokanda ya Misala ya Bantoma:

Mokomi azali nani?

Mokomi atángaki nkombo na ye te, apesaki biso ata eloko moko te ya polele mpo na ye moko, mpamba te amitalelaki lokola moto ya ntina te. Kasi uta ebandeli, boyokani ezalaki kati na mangomba nyonso ete Luka, monganga ya Mogrɛki, oyo autaki na Antiokia, azalaki mokomi ya buku oyo ekeseni na mosusu nyonso, mpamba te ayebaki na bozindo ezalela ya esika wana ya boklisto, mpe ye moko ayebaki malamu monɔkɔ ya Greke, mpe na bongo akomaki masolo na ye na bolingo mpe na boboto. Mpe azongelaki maloba ya bantoma na elobeli na ye oyo ekeseni na mosusu nyonso. Alobeli kati na buku na ye bozali ya bato ya losambo kati na bikólo, mpamba te azalaki moko na bango liboso ya kobotama na ye ya sika kati na Klisto. Akutanaki na Paulo na mobembo na ye ya mibale ya kosakola nsango malamu, mpe akendeki elongo na ye banda na Troas tii na Filipi, mpe asanganaki na mosala ya kosakola nsango malamu ya engumba oyo ya basoda kuna. Na nsima, Paulo atikaki ye mpo na kotonga mpe kotambwisa lingomba ya sika nsima ya kolongwa na ye. Na nsima amemaki ye elongo na ye mbala mosusu ntango azongaki na Yelusaleme epai wapi Luka atikaki nkolo na ye Paulo mpo na kosangisa biloko ya Nsango Malamu na ye mpe buku na ye ya Misala ya Bantoma. Tomoni mpe ete Luka azalaki ntango nyonso kotala Paulo ntango azalaki na bolɔkɔ na Kaisaria mpe azalaki ntango nyonso kofanda epai na ye mpe kosalela ye. Asimbamaki na bomoi na ye ya molimo, mpe akomaki bobateli na ye mpe atikaki ye ata moke te na mobembo na ye molai mpe ya nsomo kino akomaki na ye na nsuka na Loma. Mpe sango oyo akutanaki na yango elongo na Paulo lokola motatoli na miso elimboli bango na boike ya moto ya liboso "Biso."

Buku yango ekomami epai ya nani?

Mosakoli ya Nsango Malamu Luka akomaki polele ete moto oyo azwaki mokanda oyo ezalaki Teophile, mpe oyo ezali kaka moto oyo Evanzile na ye ekomamaki epai na ye. Buku ya Misala ya Bantoma ezali eteni ya mibale oyo ebakisami na Nsango Malamu ya Luka. Toyekolaki mwa moke na ntina ya Teophile na Luka 1:1-3. Na yango, Teophile elimboli mosambeli ya Nzambe, mpe azalaki na ebonga monene kati na boyangeli ya Loma. Na boumeli ya mosala na ye na Antiokia, abandaki kondima Klisto. Yango wana, alingaki kozwa makambo ya sikisiki mingi na ntina na bokoli ya boklisto na elimo mpe na lisolo ya bato, lolenge bakonzi ya Loma bazalaki kosalela mangomba makambo na bosembo to na bosembo te, mpe na meko nini mitinda ya Evanzile ekokaki kozala moboko mpo na mokili ya sika. Na bongo, Luka ayanganisaki, na ntango ya kokende elongo na ye epai ya Paulo mpe na litambwisi ya Molimo Mosantu, makambo nyonso ya mikemike kobanda na mbotama ya Paulo tii na bozongi na ye na Loma. Apesaki Théophile molongo oyo ya lisolo ya ndenge oyo nguya ya Nzambe esalaki mpo na komeka baoyo bazalaki kondima ye mpe kolendisa kondima na bango. Lokola Paulo alobaki na mokɛngɛli ya bolɔkɔ ya Filipi: “Ndima Nkolo Yesu, mpe okobika, yo ná bato ya ndako na yo.”

Mokolo oyo Buku yango ebongisamaki

Lokola boyei ya Paulo na Loma ezalaki mbala mosusu pene na mobu 61 nsima ya liwa ya Klisto, ntango makambo mazalaki naino kotɛngatɛnga te, mpe na ntango ya kokoma Nsango Malamu ya Luka, Baevanzile mingi esanganaki, ekoki kozala ete monganga Luka akomaki mokanda ya Misala ya Bantoma lokola eteni ya mibale ya Nsango Elamu na ye na bambula 62-70 nsima ya liwa ya Klisto, nsima ya kolukaluka malamumalamu makambo na molende mpe na losambo. Asololaki mpe na batatoli oyo bamonaki na miso na bomoi ya Klisto, mpe na Maria, mama na ye, mpe na Filipe diakono. Na maziba wana oyo elobelami akomaki makomi ya ntina mingi, oyo amonaki ete esengeli mpo na kolimbola bomoto mpe mosala ya Klisto mpe misala ya bantoma, mpe alakisaki yango epai ya guvɛrnɛrɛ Teophile.

Totondi Nkolo Yesu Klisto na mitema na biso nyonso, pamba te abengaki monganga ya Greke, mpe akambaki ye atika kokoma te nsima ya nsuka ya Nsango Malamu na ye, mpe apesi ye boyebi ete Nkolo na bomoi ayaka mbala moko te kasi alingi mabota nyonso bayoka nsango malamu liboso ya boyei na ye. Ntango Bantoma zomi na mibale bazalaki kozela na Yelusaleme mpo na boyei ya Klisto elongo na Eklezia ya ebandeli, oyo ezalaki nzinganzinga na bango, bakristu ya Antiokia bazwaki bomoni ya mosika uta na Molimo Mosantu mpo na koloba Nsango Malamu epai ya moto nyonso, mpe kotambwisa nzela ya Nsango Malamu kino na Loma. Soki Luka asalaki na molende mpe na bosikisiki te, mbɛlɛ toyebaki mpenza te ndenge oyo Klisto abakisaki bokonzi na ye na mokili ya Bagreke. Sikawa Nkolo akomaki biso na buku oyo ndakisa mpo na kosakola nsango malamu mpe kotonga lingomba. Ata lelo tokoki koyekola uta na yango lolenge nini Molimo Mosantu azongisaka sika bandimi, mpe azali kotinda bango mpo na kosalela mpe azali kopesa elonga mpo na bango na botau na bango. Ezali na formation moko te mpo na basali ya Nkolo oyo eleki boyekoli na bango ya mokanda ya Misala ya Bantoma, esika bamoni loboko ya Nkolo Yesu kosala elongo na baye babiangami kosalana na bango.

MOTUNA:

1. Mikano nini Luka azalaki na yango na kokoma mokanda ya Misala ya Bantoma mpe nini oyebi na ntina ya Teophile?